Tóm tắt nhanh: mổ đục thủy tinh thể có đau không?

Đục thủy tinh thể là gì và vì sao cần mổ?

Thủy tinh thể là thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, có vai trò hội tụ ánh sáng lên võng mạc để chúng ta nhìn rõ. Theo tuổi tác, chấn thương, viêm nhiễm, dùng thuốc kéo dài, bệnh chuyển hóa như đái tháo đường hoặc một số yếu tố khác, thủy tinh thể có thể trở nên đục. Dân gian thường gọi là cườm khô. Khi thủy tinh thể đục, ánh sáng không đi qua mắt một cách trong suốt nữa, khiến người bệnh nhìn mờ, lóa, chói, nhìn màu sắc nhạt hơn, khó đọc chữ nhỏ, khó lái xe ban đêm hoặc phải thay kính liên tục mà vẫn không rõ.

Hiện nay, cách điều trị có ý nghĩa khi đục thủy tinh thể ảnh hưởng thị lực là phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo. Thuốc nhỏ mắt, thực phẩm bổ sung hoặc các mẹo dân gian không thể làm thủy tinh thể đã đục trở lại trong suốt như ban đầu. Tuy vậy, không phải cứ có đục thủy tinh thể là phải mổ ngay. Quyết định mổ cần dựa trên thị lực, mức ảnh hưởng sinh hoạt, mức độ đục, bệnh lý mắt đi kèm và nhu cầu của từng người.

Ở người lớn tuổi, đặc biệt tại các tỉnh như Bến Tre, nhiều người đến khám khi thị lực đã giảm nhiều vì nghĩ mờ mắt là chuyện tuổi già, hoặc sợ phẫu thuật nên trì hoãn. Việc trì hoãn quá lâu có thể khiến nhân thủy tinh thể cứng hơn, phẫu thuật khó hơn, thời gian năng lượng siêu âm dài hơn và hồi phục có thể chậm hơn. Vì vậy, khám đúng thời điểm giúp bác sĩ tư vấn xem nên theo dõi, thay kính tạm thời hay chuẩn bị mổ.

Trong lúc mổ phaco, người bệnh cảm thấy gì?

Phương pháp phaco là kỹ thuật dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra ngoài qua đường rạch nhỏ, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Vì đường mổ nhỏ nên nhiều trường hợp không cần khâu, thời gian phẫu thuật thường ngắn. Tuy nhiên, thời gian thực tế có thể thay đổi nếu nhân quá cứng, đồng tử giãn kém, dây chằng yếu, tiền sử chấn thương, sẹo giác mạc hoặc có bệnh lý phối hợp.

Khi vào phòng mổ, mắt thường được sát khuẩn, che phủ vô trùng và nhỏ thuốc tê. Một dụng cụ giữ mi có thể được đặt để người bệnh không chớp mắt trong lúc phẫu thuật. Điều này làm nhiều người lo lắng trước mổ, nhưng khi đã gây tê, cảm giác thường không đau như tưởng tượng. Người bệnh có thể thấy ánh sáng mạnh, bóng mờ chuyển động, nghe tiếng máy, cảm giác nước chảy trên mặt hoặc hơi căng tức trong mắt.

Câu hỏi mổ đục thủy tinh thể có đau không thường xuất phát từ nỗi sợ bị rạch mắt. Trên thực tế, giác mạc sau khi được gây tê sẽ giảm cảm giác đau rõ rệt. Nếu trong lúc mổ người bệnh cảm thấy đau, nhức hoặc khó chịu nhiều, nên báo ngay cho ê-kíp bằng lời nói hoặc theo hướng dẫn trước mổ. Bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc tê, thao tác hoặc thời gian nghỉ phù hợp. Không nên cố chịu đau vì lo làm phiền bác sĩ.

Vì sao mổ đục thủy tinh thể thường ít đau?

Theo các tài liệu giáo dục sức khỏe của chuyên ngành nhãn khoa, phẫu thuật đục thủy tinh thể là một trong những phẫu thuật mắt thường gặp, nhưng vẫn là phẫu thuật nội nhãn nên luôn cần đánh giá kỹ và theo dõi sau mổ. Người bệnh có thể tham khảo thêm thông tin tổng quát từ American Academy of Ophthalmology, đồng thời nên ưu tiên hướng dẫn cá thể hóa từ bác sĩ đang điều trị.

Sau mổ có đau không? Cảm giác nào là bình thường?

Sau mổ, khi thuốc tê hết tác dụng, người bệnh có thể thấy cộm như có hạt bụi, chảy nước mắt, hơi xốn, hơi rát, nhạy cảm với ánh sáng hoặc thấy mắt còn mờ. Những cảm giác này thường giảm dần khi bề mặt mắt ổn định và phản ứng viêm sau phẫu thuật được kiểm soát. Một số người thấy nhìn sáng hơn ngay ngày hôm sau, nhưng cũng có người cần vài ngày đến vài tuần để thị lực ổn định hơn, đặc biệt nếu có khô mắt, phù giác mạc nhẹ, bệnh võng mạc, tăng nhãn áp hoặc đã đục thủy tinh thể quá nặng trước đó.

Điều quan trọng là phân biệt khó chịu nhẹ với đau bất thường. Khó chịu nhẹ thường không tăng dần, không kèm đỏ nhiều, không làm thị lực giảm nhanh và đáp ứng với chăm sóc theo hướng dẫn. Ngược lại, đau nhức nhiều, đau sâu trong mắt, mắt đỏ rực, sưng mi, nhìn mờ đi rõ, nhìn thấy quầng sáng, buồn nôn hoặc chảy dịch bất thường cần được đánh giá sớm. Các dấu hiệu này tuy không phổ biến nhưng có thể liên quan đến tăng nhãn áp, viêm nặng, nhiễm trùng nội nhãn hoặc biến chứng khác.

Khi nào nên khám để biết có cần mổ cườm khô?

Không phải mọi trường hợp nhìn mờ đều do đục thủy tinh thể, và không phải mọi trường hợp đục thủy tinh thể đều cần phẫu thuật ngay. Người bệnh nên khám mắt khi có một hoặc nhiều biểu hiện sau: nhìn mờ tăng dần, đổi kính nhiều lần nhưng không rõ, lóa khi đi ngoài nắng, khó lái xe ban đêm, thấy màu sắc xỉn, nhìn đôi một mắt, đọc sách khó hơn trước, hoặc thị lực giảm ảnh hưởng công việc và sinh hoạt.

Người bệnh có bệnh toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc chống đông, có tiền sử phẫu thuật mắt, chấn thương mắt, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp hoặc bệnh võng mạc cần được đánh giá kỹ hơn. Trong các trường hợp này, câu trả lời cho việc mổ có đau không chỉ là một phần nhỏ; điều quan trọng hơn là phẫu thuật có an toàn ở thời điểm đó không, cần chuẩn bị gì, tiên lượng thị lực sau mổ ra sao và có bệnh nền nào giới hạn kết quả không.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ, soi đáy mắt khi cần và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Với những trường hợp cần mổ, bác sĩ sẽ giải thích về lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo, xét nghiệm cần thiết, thời điểm mổ và các lưu ý trước sau phẫu thuật.

Quy trình thường gặp trước, trong và sau mổ đục thủy tinh thể

Những yếu tố làm người bệnh cảm thấy đau hoặc khó chịu hơn

Dù đa số trường hợp ít đau, vẫn có những yếu tố khiến trải nghiệm phẫu thuật khác nhau giữa từng người. Một người thân nói mổ rất nhẹ không có nghĩa ai cũng giống vậy; ngược lại, nghe kể một ca khó cũng không có nghĩa phẫu thuật của mình sẽ đau. Bác sĩ cần đánh giá cá thể hóa.

Một yếu tố khác là kỳ vọng sau mổ. Có người mong tháo bỏ hoàn toàn mọi loại kính, nhưng thực tế còn tùy loại thủy tinh thể nhân tạo, loạn thị, tình trạng võng mạc và nhu cầu nhìn gần. Ngay cả khi mổ thành công, người bệnh vẫn có thể cần kính đọc sách, kính nhìn xa hoặc điều chỉnh khúc xạ trong một số tình huống.

Những hiểu lầm thường gặp về đau khi mổ cườm khô

Lời khuyên của bác sĩ để cuộc mổ nhẹ nhàng hơn

Trải nghiệm mổ đục thủy tinh thể thường nhẹ nhàng hơn khi người bệnh được chuẩn bị tốt. Trước mổ, hãy nói rõ với bác sĩ về bệnh nền, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, lần phẫu thuật trước đó và mức độ lo lắng của mình. Nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc điều trị tim mạch, đái tháo đường hoặc thuốc toàn thân khác, không tự ý ngưng thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ điều trị.

Trong ngày mổ, người bệnh nên đi cùng người thân, mặc đồ thoải mái, tránh trang điểm vùng mắt và tuân thủ hướng dẫn ăn uống, dùng thuốc. Khi vào phòng mổ, cố gắng nằm yên, thả lỏng vai, hít thở đều và nghe theo chỉ dẫn. Nếu muốn ho, hắt hơi, đau lưng, khó thở hoặc có cảm giác đau trong mắt, hãy báo ngay thay vì tự cử động.

Sau mổ, điều quan trọng không phải chỉ là có đau hay không, mà là bảo vệ mắt trong giai đoạn lành thương. Người bệnh nên tránh dụi mắt, tránh để nước bẩn, bụi, xà phòng vào mắt, đeo kính bảo vệ theo hướng dẫn, dùng thuốc đúng giờ và tái khám đúng hẹn. Việc đọc sách, xem điện thoại, đi lại nhẹ nhàng, tắm gội, nấu ăn hoặc làm việc nhà cần theo hướng dẫn của bác sĩ tùy tình trạng từng mắt.

Thủy tinh thể nhân tạo có ảnh hưởng đến cảm giác đau không?

Bản thân thủy tinh thể nhân tạo được đặt bên trong bao thủy tinh thể hoặc vị trí phù hợp trong mắt, thường không tạo cảm giác đau trực tiếp sau khi đã ổn định. Tuy nhiên, loại thủy tinh thể nhân tạo có thể ảnh hưởng đến chất lượng thị giác sau mổ, ví dụ khả năng nhìn xa, nhìn gần, nhìn trung gian, mức độ phụ thuộc kính, hiện tượng lóa hoặc quầng sáng ban đêm. Những hiện tượng này khác với đau.

Người bệnh cần được đo đạc và tư vấn kỹ trước khi chọn kính nội nhãn. Với người có loạn thị giác mạc đáng kể, bệnh võng mạc, glaucoma, khô mắt nặng, nghề nghiệp cần lái xe đêm hoặc yêu cầu thị giác đặc biệt, lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo cần thận trọng hơn. Không nên chọn chỉ vì nghe người quen nói tốt, vì mỗi mắt có thông số và bệnh lý khác nhau.

Tại phòng khám, các thiết bị đo khám như hệ thống khúc xạ, sinh trắc và hỗ trợ mài lắp kính có thể giúp đánh giá thị lực, khúc xạ và nhu cầu kính sau mổ. Các trust point như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể liên quan đến chăm sóc thị giác và kính thuốc, nhưng quyết định phẫu thuật và kính nội nhãn vẫn cần dựa trên khám mắt chuyên khoa, chỉ định y khoa và tư vấn trực tiếp.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Cô chú, anh chị nên sắp xếp khám nếu nhìn mờ kéo dài, nghi đục thủy tinh thể, đã được chẩn đoán cườm khô nhưng còn phân vân thời điểm mổ, hoặc đã mổ một mắt và muốn theo dõi mắt còn lại. Khám cũng cần thiết khi sau mổ có biểu hiện bất thường hoặc muốn kiểm tra kính sau phẫu thuật.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hỗ trợ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K, tròng kính Essilor và ZEISS. Với nhóm trẻ em bị cận thị, các lựa chọn như Ortho-K, kính kiểm soát cận thị hoặc atropine liều thấp nếu được cân nhắc cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn. Nội dung này khác với mổ đục thủy tinh thể nhưng cho thấy tầm quan trọng của đánh giá cá thể hóa trong nhãn khoa.

Đối với người lớn tuổi, khám mắt tổng quát không chỉ tìm cườm khô mà còn giúp phát hiện bệnh võng mạc, tăng nhãn áp, khô mắt, thoái hóa hoàng điểm hoặc tật khúc xạ. Nhờ đó, bác sĩ có thể tư vấn thực tế hơn: mổ có giúp sáng nhiều không, sau mổ có cần kính không, nguy cơ nào cần lưu ý và cảm giác đau khó chịu có thể được kiểm soát ra sao.

Câu hỏi thường gặp