Tóm tắt nhanh

Đục thủy tinh thể là gì?

Để hiểu đục thủy tinh thể là gì, trước hết cần biết thủy tinh thể là một thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt, phía sau mống mắt và đồng tử. Thủy tinh thể có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc, đồng thời thay đổi độ cong để mắt nhìn rõ ở các khoảng cách khác nhau. Ở người trẻ, thủy tinh thể thường trong suốt và đàn hồi tốt. Theo thời gian, cấu trúc protein trong thủy tinh thể có thể biến đổi, kết tụ hoặc mất trật tự, khiến thủy tinh thể trở nên mờ đục.

Khi thủy tinh thể bị đục, ánh sáng không còn đi qua mắt một cách trong suốt. Hình ảnh trên võng mạc trở nên kém sắc nét, tương tự như nhìn qua một lớp kính mờ, lớp sương hoặc cửa kính bị bẩn. Người bệnh có thể thấy mọi thứ mờ dần, chói khi gặp đèn xe, khó đọc chữ nhỏ, khó nhận diện khuôn mặt ở xa hoặc thấy màu sắc nhạt hơn bình thường.

Trong dân gian, đục thủy tinh thể thường được gọi là cườm khô. Tên gọi này giúp nhiều người dễ hình dung, nhưng về mặt y khoa, bệnh khác với cườm nước, tức glôcôm. Cườm khô chủ yếu là sự mờ đục của thủy tinh thể, còn cườm nước liên quan đến tổn thương thần kinh thị giác, thường do áp lực trong mắt hoặc các yếu tố nguy cơ khác. Hai bệnh có thể cùng xuất hiện ở người lớn tuổi, vì vậy khám mắt đầy đủ là cần thiết để phân biệt.

Đục thủy tinh thể không phải lúc nào cũng cần mổ ngay. Nhiều trường hợp giai đoạn đầu chỉ cần theo dõi, điều chỉnh kính, cải thiện ánh sáng khi sinh hoạt và tái khám định kỳ. Tuy nhiên, khi thị lực giảm đến mức ảnh hưởng công việc, đi lại, đọc sách, lái xe, nấu ăn hoặc chăm sóc bản thân, phẫu thuật thay thủy tinh thể có thể được cân nhắc. Quyết định mổ cần dựa trên thăm khám trực tiếp, mức độ đục, thị lực, tình trạng võng mạc, giác mạc, bệnh nền và nhu cầu sinh hoạt của từng người.

Vì sao đục thủy tinh thể quan trọng?

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân phổ biến gây suy giảm thị lực ở người lớn tuổi trên toàn thế giới. Theo thông tin tổng quan của American Academy of Ophthalmology, đục thủy tinh thể xảy ra khi thủy tinh thể trong mắt trở nên mờ, làm thị lực giảm dần. Điểm đáng lưu ý là bệnh thường tiến triển âm thầm. Người bệnh có thể thích nghi với tình trạng nhìn mờ trong thời gian dài nên không nhận ra thị lực đã giảm đáng kể.

Thị lực không chỉ liên quan đến việc đọc chữ trên bảng đo mắt. Trong đời sống hằng ngày, mắt còn cần khả năng nhận diện tương phản, thích nghi sáng tối, phân biệt màu sắc, ước lượng khoảng cách và phát hiện vật cản. Khi đục thủy tinh thể tiến triển, người bệnh có thể gặp khó khăn trong các hoạt động tưởng như đơn giản: bước xuống cầu thang, đi trong nhà thiếu sáng, cắt rau, rót nước, đọc toa thuốc, xem điện thoại hoặc đi xe lúc chiều tối.

Ở người lớn tuổi, nhìn kém còn làm tăng nguy cơ té ngã, giảm tự tin khi ra ngoài và ảnh hưởng khả năng tự chăm sóc. Một số người ngại giao tiếp vì nhìn không rõ khuôn mặt người đối diện. Một số khác phải bỏ bớt sở thích như đọc sách, may vá, làm vườn hoặc xem tivi. Vì vậy, đục thủy tinh thể không chỉ là vấn đề của mắt mà còn ảnh hưởng chất lượng sống.

Với người còn làm việc, đặc biệt là các công việc cần thị giác chính xác như lái xe, vận hành máy móc, đọc hồ sơ, dạy học, buôn bán, làm việc với màn hình hoặc phân biệt màu sắc, đục thủy tinh thể có thể làm giảm hiệu quả và tăng nguy cơ sai sót. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện nguyên nhân nhìn mờ, đánh giá mức độ ảnh hưởng và xây dựng kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết sớm không nên bỏ qua

Dấu hiệu của đục thủy tinh thể thường xuất hiện từ từ, không đau và không đỏ mắt trong đa số trường hợp. Chính vì không gây đau, người bệnh dễ chủ quan. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp, nhưng cần nhớ rằng mỗi người có thể biểu hiện khác nhau tùy vị trí đục, mức độ đục và các bệnh mắt đi kèm.

Ai dễ bị đục thủy tinh thể?

Tuổi tác là yếu tố nguy cơ thường gặp nhất. Khi lớn tuổi, thủy tinh thể dần thay đổi cấu trúc và giảm độ trong. Tuy nhiên, đục thủy tinh thể không chỉ xảy ra ở người già. Một số người có thể bị sớm hơn do bệnh toàn thân, thuốc, chấn thương hoặc yếu tố bẩm sinh.

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm đái tháo đường, tiếp xúc tia cực tím kéo dài, hút thuốc lá, dùng corticosteroid kéo dài, tiền sử chấn thương mắt, viêm màng bồ đào, phẫu thuật mắt trước đó, cận thị nặng, tiền sử gia đình và một số rối loạn chuyển hóa. Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ cũng có thể bị đục thủy tinh thể bẩm sinh, cần được phát hiện sớm vì có thể ảnh hưởng phát triển thị giác.

Ở khu vực nhiều nắng như miền Tây, thói quen làm việc ngoài trời trong thời gian dài có thể làm mắt tiếp xúc nhiều với ánh sáng mạnh và tia cực tím. Dù không thể khẳng định một yếu tố riêng lẻ gây bệnh cho tất cả mọi người, việc bảo vệ mắt bằng nón rộng vành, kính chống tia UV đạt chuẩn và khám mắt định kỳ là những biện pháp hợp lý.

Người có bệnh nền như đái tháo đường nên kiểm soát đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị và khám mắt theo lịch phù hợp. Đái tháo đường không chỉ liên quan đến đục thủy tinh thể mà còn có thể gây bệnh võng mạc, phù hoàng điểm và nhiều biến chứng mắt khác. Vì vậy, khi người bệnh đái tháo đường nhìn mờ, không nên tự cho rằng chỉ là cườm khô.

Đục thủy tinh thể khác gì với lão thị, cận thị và cườm nước?

Nhiều người đến khám vì mắt mờ và tự hỏi nguyên nhân là lão thị, cận thị, đục thủy tinh thể hay cườm nước. Việc phân biệt bằng cảm giác chủ quan thường không đủ chính xác, vì các bệnh này có thể cùng tồn tại.

Trong một lần khám mắt, bác sĩ có thể đo thị lực, đo khúc xạ, soi sinh hiển vi, đo nhãn áp và soi đáy mắt khi cần. Các bước này giúp xác định nguyên nhân chính gây mờ mắt, đồng thời phát hiện bệnh phối hợp. Đây là lý do người bệnh không nên chỉ mua kính mới khi mắt mờ kéo dài, đặc biệt sau tuổi trung niên.

Khi nào nên đi khám mắt?

Nếu bạn đang tự hỏi đục thủy tinh thể là gì vì gần đây thấy mắt mờ, việc đi khám nên được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Không nhất thiết phải chờ đến khi không còn đọc được chữ hoặc đi lại khó khăn mới kiểm tra. Khám sớm giúp phân biệt đục thủy tinh thể với các bệnh mắt khác và theo dõi tiến triển hợp lý.

Nên đi khám khi nhìn mờ tăng dần trong vài tháng, cảm giác kính đang đeo không còn phù hợp, chói nắng nhiều, ngại lái xe ban đêm, khó đọc chữ dù đã đủ ánh sáng, nhìn một vật thành hai bóng, hoặc một mắt nhìn màu sắc khác hẳn mắt còn lại. Người trên 50 tuổi, người đái tháo đường, người dùng thuốc corticosteroid kéo dài, người từng chấn thương mắt hoặc phẫu thuật mắt nên chủ động kiểm tra định kỳ theo tư vấn bác sĩ.

Cần khám sớm hơn nếu có dấu hiệu bất thường như giảm thị lực đột ngột, đau mắt nhiều, đỏ mắt, nhức đầu kèm buồn nôn, thấy chớp sáng hoặc ruồi bay tăng nhanh, có vùng tối che tầm nhìn, mắt bị va đập, bỏng hóa chất hoặc nghi nhiễm trùng. Những tình huống này có thể không phải đục thủy tinh thể đơn thuần và việc trì hoãn có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ khám đục thủy tinh thể như thế nào?

Khám đục thủy tinh thể không chỉ là nhìn bằng mắt thường để xem thủy tinh thể có đục hay không. Một quy trình đánh giá đầy đủ thường gồm nhiều bước nhằm xác định mức độ giảm thị lực, nguyên nhân mờ mắt và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

Trước phẫu thuật, người bệnh thường cần được đo sinh trắc học nhãn cầu để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Kết quả tính toán phụ thuộc vào nhiều thông số như chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc, độ sâu tiền phòng, tình trạng giác mạc, tiền sử phẫu thuật khúc xạ và loại kính nội nhãn dự kiến. Vì vậy, bác sĩ cần tư vấn cá thể hóa, không nên chọn thủy tinh thể nhân tạo chỉ dựa vào lời truyền miệng.

Mổ đục thủy tinh thể là gì? Phaco và thủy tinh thể nhân tạo

Khi đục thủy tinh thể làm thị lực giảm đáng kể hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, phương pháp điều trị chính hiện nay là phẫu thuật lấy thủy tinh thể bị đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Trong thực hành, nhiều người gọi là mổ cườm khô. Một kỹ thuật thường được sử dụng là phaco, tức dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn nhân thủy tinh thể đục và hút ra qua đường mổ nhỏ, sau đó đặt kính nội nhãn.

Thủy tinh thể nhân tạo là một thấu kính nhỏ được thiết kế để nằm trong mắt lâu dài. Có nhiều loại thủy tinh thể nhân tạo với đặc điểm quang học khác nhau, như đơn tiêu, toric để hỗ trợ loạn thị, hoặc các thiết kế mở rộng khoảng nhìn trong một số trường hợp phù hợp. Không có loại nào phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn phụ thuộc vào tình trạng mắt, nhu cầu nhìn xa gần, nghề nghiệp, khả năng thích nghi với quầng sáng, bệnh võng mạc, bệnh giác mạc, chi phí và kỳ vọng của người bệnh.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể thường có tỷ lệ cải thiện thị lực cao khi mắt không có bệnh lý phối hợp đáng kể, nhưng không nên hiểu là mọi trường hợp đều nhìn hoàn hảo sau mổ. Nếu người bệnh có thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường, glôcôm, sẹo giác mạc, nhược thị cũ hoặc tổn thương thần kinh thị giác, kết quả thị lực có thể bị giới hạn. Bác sĩ cần khám và giải thích trước mổ để người bệnh có kỳ vọng thực tế.

Sau mổ, người bệnh cần dùng thuốc theo toa, tái khám đúng hẹn, tránh dụi mắt, giữ vệ sinh mắt và báo bác sĩ nếu có đau tăng, đỏ nhiều, giảm thị lực, chảy dịch, chấn thương hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt của người khác, không ngưng thuốc khi chưa được hướng dẫn và không tự điều trị bằng mẹo dân gian.

Có thuốc nhỏ mắt nào làm tan đục thủy tinh thể không?

Đây là câu hỏi rất thường gặp. Hiện nay, với đục thủy tinh thể tuổi già đã ảnh hưởng thị lực đáng kể, phẫu thuật thay thủy tinh thể vẫn là phương pháp điều trị có bằng chứng rõ ràng nhất. Một số thuốc nhỏ mắt hoặc thực phẩm bổ sung được quảng cáo là làm tan cườm, làm trong thủy tinh thể hoặc tránh mổ cần được xem xét thận trọng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng với kỳ vọng thay thế phẫu thuật, đặc biệt khi thị lực đã giảm nhiều.

Ở giai đoạn sớm, bác sĩ có thể khuyên theo dõi, điều chỉnh kính, kiểm soát bệnh nền, bảo vệ mắt khỏi nắng, bỏ thuốc lá nếu có và tái khám định kỳ. Những biện pháp này giúp chăm sóc mắt tổng thể, nhưng không nên hiểu là có thể đảo ngược hoàn toàn thủy tinh thể đã đục. Nếu có bệnh toàn thân như đái tháo đường, kiểm soát bệnh nền tốt có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển biến chứng mắt, nhưng vẫn cần khám chuyên khoa mắt.

Người bệnh cũng nên cảnh giác với các lời hứa như khỏi cườm vĩnh viễn không cần mổ, nhỏ vài lọ là sáng mắt, thuốc gia truyền làm tan cườm hoặc cam kết phục hồi thị lực trong thời gian ngắn. Những thông tin này có thể làm người bệnh trì hoãn khám, đến khi thủy tinh thể quá đục hoặc có biến chứng thì việc điều trị phức tạp hơn. Nếu muốn dùng bất kỳ sản phẩm nào, hãy trao đổi với bác sĩ để tránh tương tác, kích ứng hoặc bỏ sót bệnh nguy hiểm.

Những sai lầm thường gặp khi bị nhìn mờ

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Khi bắt đầu có dấu hiệu nhìn mờ, điều quan trọng nhất là xác định nguyên nhân. Đối với người trên 50 tuổi, đục thủy tinh thể là nguyên nhân thường gặp, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Một lần khám mắt bài bản có thể giúp trả lời các câu hỏi: mắt mờ do kính, do cườm khô, do võng mạc, do thần kinh thị giác hay do nhiều yếu tố phối hợp.

Nếu đục thủy tinh thể còn nhẹ, bạn có thể được tư vấn theo dõi. Trong thời gian này, hãy sử dụng kính đúng độ, tăng ánh sáng khi đọc, hạn chế lái xe ban đêm nếu bị lóa, đeo kính chống tia UV khi ra nắng và kiểm soát bệnh nền. Tái khám theo lịch giúp bác sĩ so sánh thị lực, mức độ đục và ảnh hưởng thực tế qua thời gian.

Nếu đục đã ảnh hưởng nhiều, đừng quá lo lắng khi nghe đến phẫu thuật. Mổ đục thủy tinh thể bằng phaco là kỹ thuật phổ biến, nhưng vẫn là phẫu thuật trong mắt và cần đánh giá cẩn thận. Bạn nên hỏi bác sĩ về lợi ích, nguy cơ, loại thủy tinh thể nhân tạo, khả năng cần kính sau mổ, cách chăm sóc sau mổ và các dấu hiệu cần quay lại ngay. Sự hiểu biết rõ ràng giúp người bệnh hợp tác tốt hơn và có kỳ vọng phù hợp.

Với gia đình có người lớn tuổi, hãy quan sát những thay đổi nhỏ: người thân hay vấp té, đổ nước ra ngoài, xem tivi rất gần, không nhận ra người quen từ xa, ngại đi chợ hoặc than đèn xe quá chói. Những dấu hiệu này đôi khi quan trọng hơn con số thị lực. Khám mắt không chỉ giúp tìm bệnh mà còn giúp người bệnh lấy lại sự tự tin trong sinh hoạt nếu có hướng xử trí phù hợp.

Khi nào đến Phòng khám mắt BS Minh?

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, đo khúc xạ, khám mắt tổng quát và tư vấn các vấn đề liên quan đến đục thủy tinh thể. Người bệnh có thể đến khám khi nhìn mờ, chói sáng, đổi kính không rõ, nghi cườm khô hoặc cần đánh giá trước khi cân nhắc mổ đục thủy tinh thể.

Trong thực hành, việc đo khúc xạ chính xác, đánh giá thủy tinh thể và kiểm tra bệnh phối hợp có vai trò quan trọng. Phòng khám định vị ở các dịch vụ mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Một số hệ thống như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quy trình đo khám và cắt kính trong các trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, với đục thủy tinh thể, chỉ định theo dõi hay mổ vẫn cần dựa trên khám lâm sàng và tư vấn của bác sĩ.

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận, có thể liên hệ hotline 079 860 86 86 để được hướng dẫn đặt lịch. Khi đi khám, nên mang theo giấy tờ bệnh lý, toa thuốc đang dùng và kính cũ. Nếu người bệnh lớn tuổi, đi lại khó hoặc có khả năng phải nhỏ giãn đồng tử, nên có người thân đi cùng để an toàn hơn khi di chuyển.

Câu hỏi thường gặp