Tóm tắt nhanh cho người đang mỏi mắt

Ánh sáng xanh là gì và vì sao nhiều người lo lắng?

Ánh sáng xanh là một phần của phổ ánh sáng nhìn thấy, có bước sóng ngắn hơn ánh sáng đỏ và thường mang năng lượng cao hơn trong nhóm ánh sáng nhìn thấy. Ánh sáng xanh có trong ánh sáng mặt trời, đèn LED, điện thoại, máy tính bảng, laptop, tivi và nhiều thiết bị chiếu sáng hiện đại. Vì chúng ta dùng màn hình nhiều hơn trước, câu hỏi ánh sáng xanh có làm mỏi mắt không trở nên rất phổ biến tại phòng khám.

Điểm cần phân biệt là lượng ánh sáng xanh từ mặt trời thường cao hơn nhiều so với từ màn hình điện tử. Màn hình có thể gây khó chịu vì chúng ta nhìn gần, tập trung lâu, ít chớp mắt và thường làm việc trong điều kiện ánh sáng không tối ưu. Vì vậy, khi mắt mỏi sau khi dùng máy tính, không thể kết luận ngay rằng ánh sáng xanh là nguyên nhân duy nhất.

Các tổ chức nhãn khoa lớn cũng thường nhấn mạnh rằng mỏi mắt kỹ thuật số chủ yếu liên quan đến cách chúng ta sử dụng thiết bị. Người bệnh có thể tham khảo thêm thông tin tổng quan về mỏi mắt tại Mayo Clinic: Eye strain. Tuy nhiên, thông tin trực tuyến chỉ giúp định hướng, không thay thế khám mắt trực tiếp, nhất là khi triệu chứng mắt kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Một vấn đề khác là ánh sáng xanh ảnh hưởng đến nhịp sinh học. Dùng điện thoại, máy tính bảng hoặc laptop quá gần giờ ngủ có thể làm khó ngủ ở một số người, đặc biệt khi màn hình sáng, nội dung kích thích và thời gian sử dụng kéo dài. Ngủ kém lại làm mắt khô, nặng mắt, giảm khả năng tập trung ngày hôm sau. Vì vậy, cảm giác mỏi mắt sau một đêm dùng màn hình nhiều không chỉ là chuyện của mắt, mà còn liên quan đến giấc ngủ và sức khỏe toàn thân.

Vậy ánh sáng xanh có làm mỏi mắt không?

Câu trả lời thực tế là: ánh sáng xanh có thể làm một số người cảm thấy chói, khó chịu hoặc mệt mắt hơn trong những bối cảnh nhất định, nhưng thường không phải nguyên nhân chính. Khi một người nhìn màn hình liên tục trong nhiều giờ, hệ thống điều tiết của mắt phải làm việc lâu ở khoảng cách gần. Cơ thể mi phải giữ tiêu điểm, hai mắt phải quy tụ, lớp phim nước mắt dễ bốc hơi vì giảm chớp mắt. Những yếu tố này giải thích mỏi mắt hợp lý hơn so với việc quy toàn bộ cho ánh sáng xanh.

Trong phòng khám, rất nhiều trường hợp than mỏi mắt khi dùng máy tính lại có nguyên nhân phối hợp như cận thị nhẹ chưa được chỉnh kính, loạn thị chưa phát hiện, kính cũ sai độ, lão thị bắt đầu ở tuổi ngoài 40, khô mắt do điều hòa, viêm bờ mi, dị ứng mắt hoặc đeo kính áp tròng quá lâu. Nếu chỉ mua kính lọc ánh sáng xanh mà không kiểm tra các yếu tố này, triệu chứng có thể vẫn tiếp diễn.

Điều này không có nghĩa mọi sản phẩm lọc ánh sáng xanh đều vô ích. Một số người cảm thấy màn hình dịu hơn khi giảm độ sáng, bật chế độ ban đêm hoặc dùng tròng kính có lớp phủ phù hợp. Tuy nhiên, cảm giác dễ chịu là trải nghiệm cá nhân, không đồng nghĩa với điều trị nguyên nhân bệnh lý. Nếu triệu chứng lặp lại hằng ngày, ảnh hưởng học tập, công việc hoặc lái xe, người bệnh nên khám mắt để được đánh giá đầy đủ.

Triệu chứng mắt thường gặp khi dùng màn hình lâu

Người bệnh có thể mô tả triệu chứng theo nhiều cách khác nhau. Có người nói mỏi mắt, nặng mắt, cay xốn, khô rát. Có người than nhìn mờ từng lúc, phải nheo mắt, nhức quanh hốc mắt, đau đầu vùng trán hoặc thái dương. Một số người bị chảy nước mắt sống, cảm giác cộm như có bụi, nhạy cảm với ánh sáng, khó chuyển tiêu điểm từ gần ra xa sau khi làm việc với màn hình.

Những triệu chứng mắt này thường tăng khi làm việc trong phòng điều hòa, nhìn màn hình ở khoảng cách quá gần, chữ quá nhỏ, độ sáng màn hình quá cao hoặc quá thấp so với môi trường. Người làm kế toán, văn phòng, thiết kế, lập trình, học sinh học trực tuyến, tài xế dùng thiết bị định vị liên tục và người thường xuyên xem điện thoại ban đêm đều có thể gặp tình trạng này.

Ở trẻ em, biểu hiện không phải lúc nào cũng rõ. Trẻ có thể dụi mắt, chớp mắt nhiều, nghiêng đầu, nheo mắt, không muốn đọc sách, than nhức đầu sau giờ học, ngồi quá gần màn hình hoặc giảm tập trung. Với trẻ đã có cận thị, dùng màn hình nhiều và ít hoạt động ngoài trời có thể liên quan đến tiến triển cận thị, nhưng việc kiểm soát cận cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, trục nhãn cầu, giác mạc, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Không có phương pháp nào nên được hiểu là cam kết ngừng tăng độ tuyệt đối.

Vì sao mỏi mắt khi dùng màn hình quan trọng?

Mỏi mắt không chỉ gây khó chịu. Khi mắt mệt, hiệu suất học tập và làm việc giảm, người bệnh dễ mất tập trung, đau đầu, cáu gắt và ngủ kém. Nếu công việc cần quan sát chi tiết như lái xe, vận hành máy, đọc số liệu, may mặc, thiết kế hoặc khám chữa bệnh, nhìn mờ từng lúc có thể ảnh hưởng an toàn và chất lượng công việc.

Điều quan trọng hơn là mỏi mắt có thể che lấp vấn đề cần điều trị. Một người bị khô mắt mức độ vừa có thể tưởng rằng chỉ do ánh sáng xanh. Một người có loạn thị hoặc lão thị mới bắt đầu có thể tự tăng cỡ chữ hoặc mua kính đọc sẵn mà không biết độ kính chưa phù hợp. Một người đỏ mắt, đau mắt, sợ ánh sáng có thể trì hoãn khám vì nghĩ là do làm việc máy tính. Do đó, trả lời câu hỏi ánh sáng xanh có làm mỏi mắt không phải đi kèm với việc nhận diện khi nào triệu chứng vượt quá mỏi mắt thông thường.

Tại Bến Tre, nhiều người làm việc văn phòng, kinh doanh online, học trực tuyến hoặc sử dụng điện thoại liên tục trong ngày. Việc khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tật khúc xạ, khô mắt, bệnh bề mặt nhãn cầu và một số bệnh lý đáy mắt tùy chỉ định. Với người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, tiền sử phẫu thuật mắt hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến mắt, không nên chỉ dựa vào cảm giác mỏi mắt để tự đánh giá.

Những nguyên nhân thường gặp gây mỏi mắt kỹ thuật số

Ngoài ra, căng thẳng, thiếu ngủ, uống ít nước, dùng thuốc gây khô mắt, làm việc trong điều hòa, viêm bờ mi, dị ứng mắt, đeo kính áp tròng và bệnh toàn thân cũng có thể góp phần. Vì vậy, khi người bệnh hỏi ánh sáng xanh có làm mỏi mắt không, bác sĩ thường cần hỏi thêm thói quen làm việc, thời điểm xuất hiện triệu chứng, loại thiết bị, thời lượng sử dụng, tiền sử đeo kính và các dấu hiệu đi kèm.

Khi nào nên theo dõi tại nhà, khi nào nên khám mắt?

Nếu triệu chứng nhẹ, xuất hiện sau thời gian dùng màn hình dài và giảm rõ khi nghỉ, người bệnh có thể thử điều chỉnh trong vài ngày đến một hai tuần. Các biện pháp gồm nghỉ mắt theo nguyên tắc 20-20-20, tăng chớp mắt, chỉnh độ sáng màn hình, tránh dùng thiết bị sát giờ ngủ, đặt màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt, tăng kích thước chữ và hạn chế luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào mặt.

Tuy nhiên, khám mắt là cần thiết khi triệu chứng kéo dài, tái diễn hằng ngày, ảnh hưởng công việc, phải nheo mắt mới nhìn rõ, đau đầu thường xuyên, có tiền sử tật khúc xạ, đang đeo kính cũ, đeo kính áp tròng, từng phẫu thuật mắt hoặc có bệnh toàn thân. Người chưa từng khám khúc xạ hoặc đã lâu không kiểm tra mắt cũng nên khám để biết tình trạng hiện tại.

Với trẻ em, không nên đợi đến khi trẻ than mờ mới khám. Trẻ có thể thích nghi bằng cách ngồi gần, nheo mắt hoặc tránh hoạt động nhìn xa. Nếu gia đình thấy trẻ dụi mắt nhiều, học giảm tập trung, nghiêng đầu, đọc gần, đau đầu sau giờ học hoặc có cha mẹ cận thị, nên đưa trẻ khám mắt và theo dõi khúc xạ định kỳ. Các lựa chọn như kính gọng, kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc thuốc nhỏ liều thấp trong kiểm soát cận cần được bác sĩ đánh giá cá thể hóa; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và vẫn cần tái khám theo lịch.

Quy trình khám khi mỏi mắt tại phòng khám

Mục tiêu của khám mắt không chỉ là trả lời ánh sáng xanh có làm mỏi mắt không, mà là tìm nguyên nhân cụ thể ở từng người. Cùng một triệu chứng nhức mắt khi dùng máy tính, có người cần chỉnh kính, có người cần điều trị khô mắt, có người cần thay đổi môi trường làm việc, và có người cần kiểm tra sâu hơn vì có dấu hiệu bệnh lý.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính phù hợp. Một số hệ thống hỗ trợ như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được sử dụng tùy nhu cầu chuyên môn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn dựa trên thăm khám và tư vấn trực tiếp.

Các yếu tố khiến cùng dùng màn hình nhưng người này mỏi, người kia không

Không phải ai dùng màn hình nhiều cũng mỏi mắt giống nhau. Cơ địa, độ tuổi, tình trạng phim nước mắt, tật khúc xạ, công việc và môi trường đều tạo khác biệt. Một người trẻ không có khô mắt, ngủ đủ, màn hình đặt đúng và độ kính ổn có thể làm việc khá lâu mà chỉ hơi mệt. Ngược lại, một người có loạn thị nhẹ chưa chỉnh, ngồi phòng điều hòa, uống ít nước và ngủ muộn có thể mỏi mắt chỉ sau một đến hai giờ.

Tuổi cũng quan trọng. Người ngoài 40 tuổi bắt đầu giảm khả năng điều tiết nên đọc gần và làm việc máy tính có thể khó hơn. Nếu cố nhìn mà không dùng kính gần hoặc kính văn phòng phù hợp, mắt dễ nặng, nhức và mờ cuối ngày. Người lớn tuổi có thêm nguy cơ khô mắt, đục thủy tinh thể, glaucoma hoặc bệnh võng mạc, vì vậy triệu chứng nhìn mờ không nên quy hết cho ánh sáng xanh.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, vấn đề thường là thời gian nhìn gần kéo dài, ít hoạt động ngoài trời và thói quen dùng thiết bị sát mắt. Trẻ có thể chưa ý thức nghỉ mắt nên phụ huynh cần thiết lập khung giờ, khoảng cách, ánh sáng và thời gian vận động ngoài trời. Nếu trẻ đã cận thị, việc theo dõi tiến triển nên dựa trên đo khúc xạ và khi cần có thể đánh giá trục nhãn cầu, giác mạc, thói quen sinh hoạt. Các phương pháp kiểm soát cận thị cần cá thể hóa và không nên kỳ vọng dừng tăng độ hoàn toàn.

Môi trường làm việc cũng tạo khác biệt lớn. Màn hình đặt đối diện cửa sổ gây phản chiếu, đèn trần chiếu thẳng vào mắt, phòng quá tối trong khi màn hình quá sáng, ghế ngồi không phù hợp hoặc màn hình laptop quá thấp đều làm mắt và cổ vai gáy mệt hơn. Vì vậy, giảm mỏi mắt đôi khi bắt đầu từ việc sắp xếp bàn làm việc, không phải mua thêm một món đồ mới.

Những sai lầm thường gặp khi nghĩ về ánh sáng xanh

Một sai lầm khác là đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ mà quên nền tảng sức khỏe. Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, bệnh dị ứng, viêm xoang, đau nửa đầu, bệnh nội khoa và thuốc đang dùng đều có thể làm triệu chứng mắt nặng hơn. Khi khám, bác sĩ cần nhìn toàn cảnh thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố.

Lời khuyên thực tế từ bác sĩ để giảm mỏi mắt

Trước hết, hãy quản lý thời gian nhìn gần. Nguyên tắc 20-20-20 dễ nhớ: sau khoảng 20 phút nhìn màn hình, nhìn ra xa khoảng 20 feet, tương đương khoảng 6 mét, trong 20 giây. Mục tiêu không phải là con số tuyệt đối mà là tạo nhịp nghỉ cho mắt. Nếu công việc quá bận, có thể đặt nhắc nhở hoặc tranh thủ nhìn xa khi nghe điện thoại, suy nghĩ, đọc lại tài liệu.

Thứ hai, chú ý chớp mắt. Khi đọc tài liệu hoặc làm việc tập trung, nhiều người chớp mắt không đầy đủ. Hãy tập chớp mắt trọn vẹn, đặc biệt khi thấy khô rát. Nếu mắt khô kéo dài, đừng tự dùng thuốc kéo dài mà nên khám để phân biệt khô mắt bay hơi, thiếu nước mắt, viêm bờ mi, dị ứng hoặc nguyên nhân khác. Dịch vụ điều trị khô mắt có thể phù hợp với người có khô rát, cộm, chảy nước mắt sống hoặc nhìn mờ dao động.

Thứ ba, tối ưu màn hình. Khoảng cách màn hình máy tính thường nên ở mức dễ chịu, khoảng một sải tay tùy kích thước màn hình và thị lực. Mép trên màn hình nên ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt để giảm mở rộng khe mi quá mức, từ đó hạn chế bay hơi nước mắt. Tăng kích thước chữ, dùng độ tương phản rõ, lau sạch màn hình và tránh phản chiếu từ cửa sổ hoặc đèn.

Thứ tư, điều chỉnh ánh sáng. Phòng quá tối trong khi màn hình quá sáng dễ gây chói; phòng quá sáng nhưng màn hình tối lại khiến mắt căng. Ánh sáng nên phân bố đều, không chiếu thẳng vào mắt. Khi dùng thiết bị buổi tối, có thể giảm độ sáng và bật chế độ ấm màu để dễ chịu hơn, đồng thời hạn chế nội dung kích thích trước khi ngủ. Điều này có lợi cho giấc ngủ, gián tiếp giúp mắt đỡ mệt.

Thứ năm, kiểm tra kính định kỳ. Nếu bạn phải nheo mắt, đưa màn hình lại gần, đau đầu cuối ngày hoặc đã lâu chưa đo mắt, nên khám khúc xạ. Đôi khi chỉ cần chỉnh loạn thị nhỏ, đổi thiết kế tròng kính hoặc tư vấn kính làm việc gần phù hợp là triệu chứng cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, việc cắt kính cần dựa trên đo khám, không nên dùng đơn kính cũ quá lâu hoặc mượn kính người khác.

Cuối cùng, chăm sóc sức khỏe toàn thân. Ngủ đủ, uống nước hợp lý, vận động, kiểm soát bệnh nền và giảm thời gian dùng thiết bị sát giờ ngủ đều có ích. Với trẻ em, phụ huynh nên khuyến khích hoạt động ngoài trời, giới hạn thời gian màn hình phù hợp lứa tuổi và đưa trẻ khám mắt định kỳ nếu có nguy cơ cận thị hoặc triệu chứng bất thường.

Khi nào nên đến phòng khám mắt tại Bến Tre?

Người bệnh tại Bến Tre nên cân nhắc khám khi mỏi mắt kéo dài hơn vài ngày đến vài tuần dù đã nghỉ ngơi, hoặc khi triệu chứng lặp lại mỗi lần làm việc với màn hình. Khám cũng cần thiết nếu bạn đang đeo kính nhưng vẫn nhìn mờ, đau đầu, khô rát, chảy nước mắt, phải thay đổi khoảng cách đọc liên tục hoặc không chắc kính hiện tại còn phù hợp.

Hãy đi khám sớm hơn nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ đột ngột, giảm thị lực, thấy ruồi bay mới xuất hiện nhiều, chớp sáng, chấn thương, dị vật, hóa chất bắn vào mắt hoặc nghi nhiễm trùng. Các dấu hiệu này không nên tự xử trí tại nhà bằng thuốc nhỏ mắt không rõ loại.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, tiếp nhận khám mắt tổng quát, đo khúc xạ, tư vấn kính, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS tùy nhu cầu. Hotline: 079 860 86 86. Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, việc chẩn đoán và điều trị cần dựa trên thăm khám trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp