Mục tiêu của checklist an toàn hằng ngày Ortho-K là giảm rủi ro trầy xước giác mạc, kích ứng, nhiễm trùng và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Ortho-K không phải là “đeo càng nhiều càng tốt” mà là “đeo đúng – sạch – đủ theo chỉ định – tái khám đúng hẹn”.

• Trước khi đeo: rửa tay đúng, kiểm tra móng tay, kiểm tra kính (nứt/mẻ/cặn), nhỏ dung dịch theo hướng dẫn.
• Khi đeo: không dùng nước máy/ nước muối tự pha, không đảo mắt mạnh khi đang đặt kính, không đeo khi đang đỏ/đau mắt.
• Sau khi tháo: vệ sinh cơ học (rub & rinse) + ngâm đúng dung dịch + đúng thời gian.
• Mỗi ngày: tự chấm điểm triệu chứng (đỏ, đau, cộm, chói, nhìn mờ) và thị lực ban ngày.
• Khi có dấu hiệu cảnh báo: ngưng đeo và đi khám sớm.

• Tháo kính gọng trước (nếu đang đeo), rửa tay rồi mới chạm vào kính Ortho-K.
• Rửa tay đúng cách: xà phòng + chà ít nhất 20 giây, rửa sạch, lau khô bằng khăn giấy/khăn sạch không xơ. Tránh kem dưỡng/đồ trang điểm dính tay.
• Móng tay cắt gọn, không cạnh sắc để hạn chế xước giác mạc và làm rách biểu mô.
• Chuẩn bị nơi thao tác: mặt bàn sạch, đủ ánh sáng; nên có gương; tránh thao tác ở bồn rửa mở (giảm nguy cơ rơi kính xuống cống).
• Kiểm tra kính trước khi đeo: bề mặt trong/ngoài, có vết nứt, mẻ, biến dạng, cặn trắng, trầy xước; đúng kính trái–phải (nếu có phân biệt).
• Không dùng nước máy để rửa kính/hộp hoặc làm ướt kính. Nước máy có thể chứa vi sinh vật; với kính áp tròng, đây là yếu tố nguy cơ quan trọng.
• Dùng đúng dung dịch theo hướng dẫn của bác sĩ/nhà sản xuất. Không trộn nhiều loại dung dịch khi chưa được tư vấn.
• Nhỏ dung dịch/giọt bôi trơn theo hướng dẫn trước khi đặt kính (nếu được chỉ định) để giảm bọt khí và tăng thoải mái.
• Tuyệt đối không đeo khi mắt đang đỏ/đau/ghèn nhiều hoặc đang sốt, viêm đường hô hấp nặng, dị ứng mắt bùng phát—nên liên hệ cơ sở chuyên khoa để được hướng dẫn.

• Giữ mi mắt chắc (mở rộng khe mi) để kính không cọ vào bờ mi, hạn chế rơi kính.
• Đặt kính nhẹ nhàng vào trung tâm giác mạc; tránh “ấn mạnh” hoặc xoay miết.
• Kiểm tra bọt khí: nếu thấy cộm nhiều, chói, hoặc nhìn như có “vệt” ngay khi đeo, có thể có bọt khí/đặt lệch. Tháo ra, rửa–nhỏ lại và đeo lại theo đúng hướng dẫn.
• Không tự ý nhỏ thuốc (đặc biệt thuốc có corticoid/kháng sinh) khi chưa được khám. Nếu cần nhỏ nước mắt nhân tạo, chọn loại phù hợp với người đeo kính áp tròng theo tư vấn.
• Ngủ đủ thời gian theo chỉ định: thời gian đeo–ngủ ảnh hưởng hiệu quả nhìn ban ngày và sự ổn định giác mạc. Tuy nhiên, không nên cố ngủ “bù” chỉ để tăng hiệu quả nếu mắt đang kích ứng.

• Rửa tay – lau khô như buổi tối trước khi chạm vào mắt/kính.
• Đánh giá cảm giác mắt trước khi tháo: có đau nhói, cộm nhiều, sợ sáng, đỏ rực, nhìn mờ bất thường không? Nếu có, cân nhắc ngưng thao tác mạnh và liên hệ khám sớm.
• Nhỏ vài giọt bôi trơn nếu mắt khô hoặc kính bám chặt (theo hướng dẫn). Không cố giật mạnh.
• Tháo đúng kỹ thuật (bằng dụng cụ hút nếu được hướng dẫn hoặc kỹ thuật mí mắt). Tránh cào lên giác mạc.
• Sau tháo: kiểm tra kính còn nguyên vẹn; nếu kính mẻ/nứt, ngưng dùng và mang theo khi đi khám.
• Đánh giá thị lực ban ngày: nhìn bảng chữ/biển số ở khoảng cách quen thuộc; ghi nhận nếu giảm hơn thường ngày hoặc dao động nhiều.

Khi cơ thể mệt, khô mắt tăng, dụi mắt nhiều, nguy cơ viêm bờ mi/viêm kết mạc tăng. Với kính áp tròng ban đêm, bạn nên thận trọng hơn.

• Nếu mắt đỏ, chảy ghèn, sợ sáng hoặc cộm nhiều: tạm ngưng đeo và liên hệ cơ sở chuyên khoa.
• Nếu chỉ nghẹt mũi nhẹ nhưng mắt bình thường: vẫn cần tăng cường rửa tay, hạn chế dụi mắt.
• Không tự mua thuốc nhỏ có kháng sinh/corticoid để “nhỏ cho nhanh hết”.

• Mang đủ dung dịch dùng một lần (không san chiết vào chai nhỏ nếu không đảm bảo vệ sinh).
• Mang hộp đựng dự phòng và khăn giấy sạch không xơ.
• Tránh rửa kính bằng nước lavabo/nhà tắm khách sạn. Nếu không đảm bảo vệ sinh, cân nhắc không đeo đêm đó và dùng kính gọng dự phòng.
• Nếu có kính gọng: luôn mang theo để “đỡ” những ngày không thể đeo Ortho-K.

Khô mắt không chỉ gây khó chịu mà còn làm tăng ma sát, ảnh hưởng bề mặt giác mạc. Với Ortho-K, khô mắt có thể làm tăng cảm giác cộm lúc tháo hoặc khiến thị lực ban ngày dao động.

• Áp dụng quy tắc nghỉ mắt khi nhìn gần (ví dụ nghỉ ngắn định kỳ), tăng chớp mắt.
• Trao đổi bác sĩ về lựa chọn nước mắt nhân tạo phù hợp cho người đeo kính áp tròng.
• Nếu khô mắt kéo dài: có thể cần khám đánh giá và điều trị khô mắt.

Ngưng đeo và khám sớm nếu có

• Đau mắt nhiều, đau tăng dần hoặc đau kèm nhức đầu.
• Đỏ mắt rõ, đặc biệt đỏ kèm cộm/nhói.
• Giảm thị lực đột ngột hoặc nhìn mờ khác thường không cải thiện sau vài giờ.
• Sợ ánh sáng, chói, chảy nước mắt nhiều.
• Ghèn nhiều, nghi nhiễm trùng.
• Nghi chấn thương (va đập, bụi bay vào, bị cào) hoặc nghi có dị vật.

1) Thiết lập “góc Ortho-K” cố định

• Chọn một nơi đủ sáng, khô ráo, ít gió.
• Luôn có khăn giấy sạch, gương, dung dịch, hộp đựng.
• Tránh thao tác sát miệng cống hoặc nơi dễ rơi kính.

2) Quy tắc 3-không giúp giảm rủi ro nhanh

• Không nước máy (không rửa kính/hộp, không làm ướt kính).
• Không dung dịch cũ (không châm thêm, không tái dùng).
• Không cố đeo khi mắt đỏ/đau/nhìn mờ bất thường.

3) Nhật ký 7 dòng/tuần

Mỗi tuần chỉ cần ghi 7 dòng (mỗi ngày 1 dòng): thời gian ngủ, mức nhìn rõ ban ngày, có đỏ/đau không, có quên chà rửa không. Khi tái khám, nhật ký giúp bác sĩ tìm nguyên nhân nhanh hơn rất nhiều.

4) Kính gọng dự phòng luôn sẵn sàng

Trong những ngày bạn không thể đảm bảo vệ sinh (đi chơi xa, mệt, mắt kích ứng), kính gọng dự phòng giúp bạn không phải “cố đeo” Ortho-K. Điều này đặc biệt quan trọng với học sinh.

• Thị lực ban ngày giảm dần hoặc dao động nhiều so với trước.
• Thường xuyên cộm – đỏ – khô rát sau khi tháo kính, dù vệ sinh đúng.
• Hay gặp bong bóng khí hoặc kính lệch, khó đặt đúng tâm.
• Trẻ than nhức mắt hoặc có thói quen dụi mắt nhiều.
• Bạn đổi lịch sinh hoạt (ngủ ít hơn), môi trường học tập (máy lạnh), hoặc bắt đầu dùng thuốc nhỏ mắt mới.
• Hộp đựng/dung dịch/kính có vấn đề (mùi lạ, cặn nhiều, kính trầy).