Nhiều người khi nói “đi khám mắt” thường nghĩ đơn giản là đến cửa hàng kính, ngồi trước máy đo tự động, đọc bảng chữ rồi chọn tròng kính.
Cách hiểu này chưa sai, nhưng chưa đủ. Trong thực tế, quy trình khám mắt tại một phòng khám chuyên khoa cần đi theo hướng rộng hơn: vừa đánh giá thị lực, vừa tìm nguyên nhân gây nhìn mờ, vừa kiểm tra sức khỏe của mắt từ phía trước đến phía sau.

Lý do rất đơn giản: một người nhìn mờ có thể chỉ do cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị. Nhưng cũng có thể nhìn mờ do khô mắt, viêm giác mạc, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, bệnh võng mạc, tổn thương hoàng điểm, bệnh lý thần kinh thị giác hoặc biến chứng liên quan đến bệnh toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp. Nếu chỉ đo kính mà không khám mắt, người bệnh có thể được thay kính mới nhưng nguyên nhân thật sự vẫn bị bỏ sót.

Tại Bến Tre, nhu cầu khám mắt ngày càng đa dạng: trẻ em cần khám cận thị và kiểm soát tiến triển cận; người làm văn phòng cần kiểm tra mỏi mắt, khô mắt, rối loạn điều tiết; người trên 40 tuổi cần phân biệt lão thị với bệnh lý mắt; người lớn tuổi cần tầm soát đục thủy tinh thể, glôcôm, bệnh võng mạc. Vì vậy, hiểu đúng quy trình khám mắt sẽ giúp người bệnh chuẩn bị tốt hơn và biết mình nên hỏi bác sĩ điều gì sau khi khám.

Trẻ cận thị là nhóm cần khám kỹ hơn vì mục tiêu không chỉ là “đeo kính để thấy rõ bảng”. Điều quan trọng là đánh giá trẻ có đang tăng cận nhanh không, nguy cơ tiến triển trong tương lai ra sao và có cần can thiệp kiểm soát cận thị không.

Một buổi khám cho trẻ cận thị nên xem xét các điểm sau:

• Thị lực không kính và thị lực sau chỉnh kính của từng mắt.
• Số độ cận, loạn thị, chênh lệch độ hai mắt.
• Tốc độ tăng độ trong 6–12 tháng gần đây.
• Tiền sử cận thị của cha mẹ, anh chị em.
• Thời gian học gần, dùng điện thoại, máy tính bảng, đọc sách.
• Thời gian hoạt động ngoài trời.
• Khả năng điều tiết, hội tụ nếu trẻ hay mỏi mắt hoặc đau đầu.
• Đánh giá đáy mắt nếu cận tăng nhanh, cận cao hoặc có triệu chứng bất thường.
• Đo chiều dài trục nhãn cầu nếu cần theo dõi kiểm soát cận thị chuyên sâu.

Nếu trẻ có tốc độ tăng cận nhanh, bác sĩ có thể tư vấn các hướng kiểm soát cận thị như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K, atropine liều thấp hoặc phối hợp tùy trường hợp. Lựa chọn phương pháp không nên dựa trên quảng cáo, mà cần dựa trên tuổi, độ cận, giác mạc, khả năng tuân thủ, điều kiện sinh hoạt và nguy cơ tiến triển.

Trang liên quan:
Ortho-K
Kiểm soát cận thị
Đo khúc xạ

Nếu chỉ mờ nhẹ khi nhìn xa, đã lâu chưa thay kính và không có triệu chứng bất thường, người bệnh có thể bắt đầu bằng đo khúc xạ và khám mắt cơ bản. Tuy nhiên, nếu có các dấu hiệu dưới đây, nên khám chuyên khoa thay vì chỉ đo kính:

• Giảm thị lực đột ngột hoặc nhìn mờ tăng nhanh.
• Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều.
• Nhìn thấy chớp sáng, ruồi bay nhiều, màn đen che trước mắt.
• Nhìn méo hình, méo chữ, vùng giữa hình ảnh bị mờ.
• Nhìn đôi, lé mới xuất hiện, sụp mi hoặc đồng tử bất thường.
• Đau đầu kèm nhìn mờ, buồn nôn hoặc nhìn quầng quanh đèn.
• Trẻ nheo mắt, nghiêng đầu, dí sát sách vở hoặc học giảm tập trung.
• Cận thị tăng nhanh trong thời gian ngắn.
• Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn.
• Người từng chấn thương mắt, phẫu thuật mắt hoặc dùng thuốc corticoid kéo dài.

Những dấu hiệu này không có nghĩa chắc chắn là bệnh nặng, nhưng là lý do chính đáng để khám chuyên khoa. Trong nhiều trường hợp, phát hiện sớm giúp điều trị đơn giản hơn, giảm nguy cơ biến chứng và giúp người bệnh yên tâm hơn.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, định hướng khám mắt là kết hợp giữa chuyên khoa mắt và khúc xạ nhãn khoa. Người bệnh không chỉ được kiểm tra số kính, mà còn được đánh giá các yếu tố liên quan đến sức khỏe mắt, đặc biệt trong các nhóm cần theo dõi như trẻ cận thị, người làm việc màn hình nhiều, người trên 40 tuổi và người có bệnh nền.

Với nhóm trẻ em, phòng khám chú trọng đánh giá cận thị theo thời gian, tư vấn kiểm soát cận thị, theo dõi nguy cơ tăng độ và lựa chọn giải pháp phù hợp như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các hướng phối hợp khi có chỉ định. Với người lớn, phòng khám tập trung phân biệt nhìn mờ do tật khúc xạ với nhìn mờ do bệnh lý mắt, từ đó tư vấn kính, thuốc, theo dõi hoặc chuyển tuyến khi cần.

Điểm quan trọng của một quy trình khám mắt chuyên khoa là không áp dụng một mẫu giống nhau cho mọi người. Người trẻ nhìn mờ sau học tập nhiều sẽ khác với người lớn tuổi nhìn mờ do đục thủy tinh thể. Trẻ cận thị tăng nhanh sẽ khác với người cận ổn định. Người bị khô mắt do màn hình sẽ khác với người có dấu hiệu bệnh võng mạc. Vì vậy, khám mắt cần bắt đầu từ triệu chứng, sau đó mới chọn các bước kiểm tra phù hợp.

Một buổi khám mắt tốt không nên kết thúc bằng câu “về theo dõi” quá chung chung. Người bệnh nên được giải thích rõ các điểm chính sau:

• Thị lực hiện tại của từng mắt.
• Có tật khúc xạ hay không: cận, viễn, loạn, lão thị.
• Số kính hiện tại có thay đổi so với trước không.
• Đeo kính thường xuyên hay chỉ dùng khi nhìn xa, học tập, làm việc.
• Có dấu hiệu khô mắt, viêm, dị ứng, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc bệnh đáy mắt không.
• Có cần dùng thuốc, thay đổi thói quen sinh hoạt hoặc làm thêm xét nghiệm không.
• Khi nào cần tái khám.
• Dấu hiệu nào cần đi khám ngay, không chờ đến lịch hẹn.

Với trẻ đang kiểm soát cận thị, phụ huynh nên hỏi thêm: độ cận tăng bao nhiêu so với lần trước, chiều dài trục nhãn cầu có tăng nhanh không nếu có đo, phương pháp hiện tại có hiệu quả không, có cần đổi phương pháp hoặc phối hợp thêm không.

Tần suất khám mắt phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng, bệnh nền và nguy cơ bệnh lý mắt. Người không có triệu chứng vẫn nên kiểm tra định kỳ theo tư vấn của bác sĩ. Trẻ em đang cận thị hoặc đang kiểm soát cận thị thường cần tái khám sát hơn, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị hoặc khi độ cận thay đổi nhanh.

Gợi ý tham khảo:

• Trẻ em chưa cận nhưng có nguy cơ: nên kiểm tra định kỳ, nhất là khi có nheo mắt, nhìn gần quá sát hoặc học giảm tập trung.
• Trẻ đã cận thị: thường cần theo dõi mỗi 3–6 tháng tùy tốc độ tăng độ và phương pháp đang dùng.
• Người trưởng thành đeo kính ổn định: nên khám khi nhìn mờ, mỏi mắt kéo dài hoặc kính không còn phù hợp.
• Người trên 40 tuổi: nên chú ý khám mắt định kỳ để đánh giá lão thị, nhãn áp, thủy tinh thể và đáy mắt.
• Người có đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh nền: nên khám theo lịch bác sĩ chuyên khoa khuyến nghị.

Các khuyến nghị quốc tế như National Eye Institute và American Optometric Association đều nhấn mạnh vai trò của khám mắt toàn diện trong việc đánh giá thị lực, trường nhìn, nhãn áp và sức khỏe bên trong mắt, đặc biệt khi cần khám giãn đồng tử.

Nguồn tham khảo chuyên môn

Bài viết được biên soạn theo hướng giáo dục sức khỏe, có tham khảo các nội dung về khám mắt toàn diện, đo thị lực, kiểm tra nhãn áp, thị trường, giãn đồng tử và đánh giá sức khỏe mắt từ các nguồn chuyên môn quốc tế:

• 
  National Eye Institute: Healthy Vision Starts With a Dilated Eye Exam
  
• 
  American Optometric Association: Comprehensive Eye Exams