1. Trẻ nheo mắt khi nhìn xa

Nheo mắt là dấu hiệu rất thường gặp ở trẻ có cận thị hoặc loạn thị. Khi nheo mắt, khe mi hẹp lại, ánh sáng đi vào mắt ít nhiễu hơn, hình ảnh có thể rõ tạm thời. Nếu trẻ thường xuyên nheo mắt khi nhìn bảng, xem tivi, nhìn biển hiệu hoặc nhìn người ở xa, phụ huynh nên nghĩ đến khả năng trẻ có tật khúc xạ và cần khám mắt trẻ em để đo thị lực, đo khúc xạ và thử kính phù hợp.

2. Trẻ nghiêng đầu, quay mặt hoặc che một mắt

Nghiêng đầu khi nhìn có thể liên quan đến loạn thị, lé, bất thường phối hợp hai mắt hoặc trẻ đang cố dùng bên mắt nhìn tốt hơn. Một số trẻ có lé nhẹ hoặc lé ẩn có thể nghiêng đầu để nhìn dễ chịu hơn. Đây không nên xem là thói quen đơn giản, đặc biệt nếu xuất hiện lặp lại khi trẻ đọc sách, nhìn bảng hoặc xem màn hình.

3. Trẻ ngồi sát tivi, dí sát điện thoại hoặc cúi sát vở

Khi trẻ thường xuyên tiến lại gần vật cần nhìn, phụ huynh nên kiểm tra thị lực. Trẻ cận thị thường nhìn gần rõ hơn nhìn xa, nên có xu hướng ngồi gần tivi hoặc đưa sách vở sát mắt. Tuy nhiên, cúi sát vở cũng có thể liên quan đến thói quen học tập, ánh sáng kém, mỏi điều tiết hoặc trẻ cần kiểm tra thêm về phối hợp nhìn gần.

4. Trẻ chép bài sai, bỏ dòng, đọc chậm

Không ít trẻ bị đánh giá là thiếu tập trung trong khi nguyên nhân thật sự là nhìn bảng không rõ, nhìn chữ bị nhòe hoặc mỏi mắt khi đọc lâu. Trẻ có thể chép thiếu chữ, chép sai dòng, đọc nhảy hàng, hay hỏi bạn bên cạnh hoặc than mệt khi học. Khám mắt trẻ em giúp phân biệt vấn đề thị lực với các nguyên nhân học tập khác.

5. Trẻ than nhức mắt, đau đầu sau giờ học

Nhức mắt và đau đầu ở trẻ có thể liên quan đến viễn thị chưa chỉnh, loạn thị, điều tiết quá mức, dùng màn hình kéo dài, khô mắt hoặc ánh sáng học tập không phù hợp. Nếu tình trạng lặp lại, nhất là sau khi đọc sách, học bài hoặc dùng máy tính bảng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để kiểm tra khúc xạ và tình trạng bề mặt mắt.

6. Trẻ đỏ mắt, dụi mắt, chảy nước mắt

Đỏ mắt ở trẻ có thể do viêm kết mạc, dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi, dị vật hoặc kích ứng do môi trường. Trẻ dụi mắt nhiều cũng có thể làm mắt đỏ hơn và tăng nguy cơ tổn thương bề mặt giác mạc. Nếu đỏ mắt kèm đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ, ghèn nhiều hoặc kéo dài nhiều ngày, trẻ cần được khám chuyên khoa mắt.

Cận thị ở trẻ em

Cận thị là tình trạng trẻ nhìn gần rõ hơn nhìn xa. Dấu hiệu thường gặp là nheo mắt khi nhìn bảng, ngồi sát tivi, không nhận ra người quen ở xa, chép bài sai hoặc than nhìn mờ khi học. Cận thị học đường có xu hướng tăng trong giai đoạn trẻ phát triển, đặc biệt nếu trẻ học gần nhiều, dùng màn hình nhiều, ít hoạt động ngoài trời hoặc có yếu tố gia đình.

Với trẻ cận thị, mục tiêu không chỉ là cho trẻ nhìn rõ bằng kính. Phụ huynh cần quan tâm tốc độ tăng độ và nguy cơ cận thị cao về sau. Trẻ tăng độ nhanh nên được tư vấn về kiểm soát cận thị, theo dõi định kỳ và cân nhắc các phương án phù hợp như tròng kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các biện pháp chuyên môn khác tùy trường hợp.

Loạn thị ở trẻ em

Loạn thị làm hình ảnh bị méo, nhòe hoặc bóng ở cả xa và gần. Trẻ loạn thị có thể nheo mắt, nghiêng đầu, đọc chậm, viết sai hàng hoặc than nhức mắt. Một số trẻ loạn thị không than nhìn mờ rõ ràng nhưng học lâu dễ mỏi. Nếu loạn thị cao hoặc lệch nhiều giữa hai mắt, trẻ có nguy cơ nhược thị nếu không được phát hiện sớm.

Khi khám mắt trẻ em có loạn thị, cần xác định độ loạn và trục loạn chính xác. Trục loạn sai có thể khiến trẻ chóng mặt, khó chịu hoặc nhìn không rõ dù đã đeo kính. Vì vậy, trẻ không nên chỉ đo máy rồi cắt kính ngay, mà cần đo khúc xạ và thử kính cẩn thận.

Viễn thị ở trẻ em

Trẻ viễn thị nhẹ có thể không có triệu chứng rõ vì mắt trẻ còn khả năng điều tiết mạnh. Tuy nhiên, nếu viễn thị cao hoặc trẻ phải điều tiết quá nhiều, trẻ có thể nhức mắt, đau đầu, mỏi khi đọc, học không bền hoặc có nguy cơ lé trong. Viễn thị cũng là một yếu tố cần lưu ý khi đánh giá nhược thị và lé ở trẻ.

Khám mắt trẻ em giúp phân biệt viễn thị sinh lý với viễn thị cần chỉnh kính. Không phải mọi trường hợp viễn thị đều cần đeo kính liên tục, nhưng các trường hợp ảnh hưởng thị lực, gây lé, gây nhược thị hoặc gây triệu chứng cần được bác sĩ tư vấn cụ thể.

Nhược thị

Nhược thị là tình trạng thị lực một mắt hoặc hai mắt phát triển không đầy đủ trong thời kỳ trẻ nhỏ, dù cấu trúc mắt có thể không có tổn thương rõ ràng. Nguyên nhân thường gặp gồm tật khúc xạ không được chỉnh, lệch khúc xạ giữa hai mắt, lé hoặc các yếu tố cản trở đường nhìn. Đây là lý do khám mắt trẻ em sớm rất quan trọng.

Nhược thị càng phát hiện sớm, khả năng can thiệp càng tốt. Nếu trẻ một mắt nhìn kém nhưng mắt còn lại nhìn tốt, phụ huynh có thể không nhận ra. Do đó, đo thị lực từng mắt là bước không nên bỏ qua trong khám mắt trẻ em.

Lé ở trẻ em

Lé là tình trạng hai mắt không thẳng hàng khi nhìn cùng một vật. Có trẻ lé rõ, phụ huynh dễ nhận thấy; nhưng cũng có trẻ lé nhẹ, lé từng lúc hoặc lé ẩn, chỉ biểu hiện bằng nghiêng đầu, nhắm một mắt khi nhìn, nhìn đôi hoặc mỏi mắt. Lé không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn có thể ảnh hưởng phát triển thị giác hai mắt.

Nếu trẻ có dấu hiệu mắt lệch, nghiêng đầu kéo dài, nhìn một mắt hoặc có tiền sử gia đình bị lé, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt trẻ em để được đánh giá sớm. Một số trường hợp cần kính, tập luyện, che mắt, theo dõi chuyên sâu hoặc chuyển tuyến phẫu thuật tùy nguyên nhân.

Viêm kết mạc và dị ứng mắt

Trẻ em dễ bị đỏ mắt do viêm kết mạc virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng môi trường. Dị ứng mắt thường gây ngứa, dụi mắt, chảy nước mắt, đỏ mắt tái đi tái lại. Viêm kết mạc có thể kèm ghèn, cộm, sưng mi hoặc lây lan trong gia đình/lớp học tùy nguyên nhân.

Phụ huynh không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid cho trẻ khi chưa được bác sĩ chỉ định. Một số thuốc làm giảm đỏ nhanh nhưng có thể gây tác dụng phụ nếu dùng sai. Trẻ đỏ mắt kéo dài, đau mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ cần khám chuyên khoa.

Khô mắt do màn hình

Trẻ dùng điện thoại, máy tính bảng, máy tính hoặc học online nhiều có thể bị mỏi mắt, chớp mắt ít hơn, khô mắt, cộm xốn, đỏ mắt và giảm tập trung khi học gần. Màn hình không phải là nguyên nhân duy nhất gây cận thị, nhưng thời gian nhìn gần kéo dài, ít nghỉ mắt và ít hoạt động ngoài trời có thể làm tình trạng thị giác của trẻ xấu hơn.

Khi khám mắt trẻ em có biểu hiện khô mắt do màn hình, bác sĩ cần đánh giá cả khúc xạ lẫn bề mặt mắt. Hướng xử trí thường gồm điều chỉnh thời gian màn hình, tăng nghỉ mắt, cải thiện ánh sáng học tập, điều trị dị ứng/khô mắt nếu có và tái khám theo lịch.

Trẻ đã đeo kính nhưng vẫn nhìn mờ

Nếu trẻ đã đeo kính nhưng vẫn nheo mắt, nhức mắt hoặc học kém tập trung, có thể do kính cũ không còn phù hợp, độ tăng, trục loạn sai, gọng kính lệch, tâm kính chưa đúng, tròng kính trầy xước hoặc trẻ có vấn đề khác ngoài tật khúc xạ. Khám lại giúp xác định nguyên nhân và tránh thay kính không cần thiết.

Tại phòng khám mắt kết hợp kính thuốc, việc kiểm tra cả mắt, kính cũ, gọng, tròng và thói quen sử dụng kính giúp phụ huynh hiểu rõ hơn vì sao trẻ chưa thoải mái khi đeo kính.

Trẻ chưa từng khám mắt

Nếu trẻ chuẩn bị vào lớp 1, mới đi học, hoặc phụ huynh chưa từng kiểm tra thị lực cho trẻ, nên sắp xếp khám mắt trẻ em để có mốc ban đầu. Việc này giúp phát hiện sớm cận thị, loạn thị, viễn thị, lé nhẹ hoặc một mắt nhìn kém.

Trẻ đã đeo kính

Trẻ đã đeo kính thường cần tái khám định kỳ để kiểm tra thị lực, độ kính, tình trạng gọng/tròng và tốc độ tăng độ. Nếu trẻ nheo mắt trở lại, nhìn bảng khó, đau đầu hoặc không chịu đeo kính, nên khám lại sớm hơn.

Trẻ cận thị tăng nhanh

Với trẻ tăng độ nhanh, lịch tái khám cần được cá nhân hóa. Bác sĩ có thể hẹn theo dõi gần hơn để đánh giá hiệu quả kiểm soát cận thị, điều chỉnh kính và tư vấn thói quen học tập.

Trẻ đỏ mắt hoặc dị ứng mắt tái phát

Trẻ đỏ mắt, ngứa mắt, dụi mắt nhiều hoặc viêm kết mạc tái đi tái lại nên được khám để tìm nguyên nhân, tránh tự dùng thuốc kéo dài hoặc dùng sai thuốc nhỏ mắt.

Chờ trẻ than nhìn mờ mới đi khám

Nhiều trẻ không biết mình nhìn mờ, hoặc chỉ một mắt nhìn kém nên vẫn sinh hoạt bình thường. Chờ trẻ tự than có thể làm chậm phát hiện nhược thị, lé hoặc tật khúc xạ lệch nhiều giữa hai mắt.

Chỉ đo máy rồi cắt kính

Máy đo khúc xạ là công cụ hỗ trợ, không phải toàn bộ quy trình khám mắt trẻ em. Trẻ cần được đo thị lực, thử kính, đánh giá sự dễ chịu và kiểm tra các yếu tố liên quan trước khi quyết định số kính.

Nghĩ đeo kính làm mắt tăng độ

Kính đúng giúp trẻ nhìn rõ và học tập tốt hơn. Việc cận thị tăng thường liên quan đến sự phát triển của mắt, yếu tố di truyền, học gần nhiều và môi trường sống, không phải do đeo kính đúng độ. Ngược lại, không đeo kính khi cần có thể khiến trẻ nhìn mờ, mỏi mắt và học kém hiệu quả.

Tự mua thuốc nhỏ mắt khi trẻ đỏ mắt

Đỏ mắt có nhiều nguyên nhân. Một số thuốc nhỏ mắt không phù hợp cho trẻ hoặc không nên dùng kéo dài. Nếu trẻ đỏ mắt kèm đau, nhìn mờ, sợ sáng, ghèn nhiều hoặc tái phát, nên khám chuyên khoa thay vì tự điều trị.