1. Vitamin A và beta-carotene

Vitamin A cần thiết cho hoạt động của võng mạc và khả năng thích nghi với ánh sáng yếu. Thiếu vitamin A nặng có thể gây quáng gà, khô kết giác mạc và ảnh hưởng thị lực. Beta-carotene là tiền chất vitamin A, có nhiều trong cà rốt, khoai lang, bí đỏ và rau xanh đậm.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn thật nhiều cà rốt sẽ làm hết cận hoặc làm mắt sáng hơn ngay. Vitamin A quan trọng, nhưng dư thừa vitamin A từ viên uống liều cao có thể gây hại. Người đang mang thai, người có bệnh gan hoặc đang dùng thuốc cần hỏi bác sĩ trước khi bổ sung liều cao.

2. Vitamin C

Vitamin C là chất chống oxy hóa có trong cam, quýt, ổi, dâu, kiwi, ớt chuông, rau xanh. Vitamin C hỗ trợ mạch máu, mô liên kết và khả năng chống oxy hóa của cơ thể. Với mắt, vitamin C thường được nhắc đến trong bảo vệ thủy tinh thể và sức khỏe mô mắt.

Thay vì chỉ uống viên C, anh/chị nên ưu tiên trái cây tươi và rau củ hằng ngày. Người có bệnh dạ dày, sỏi thận hoặc đang dùng thuốc cần thận trọng khi dùng vitamin C liều cao kéo dài.

3. Vitamin E

Vitamin E là chất chống oxy hóa tan trong dầu, có trong hạnh nhân, hạt hướng dương, quả bơ, dầu thực vật và một số loại hạt. Vitamin E giúp bảo vệ màng tế bào trước stress oxy hóa. Trong dinh dưỡng cho mắt, vitamin E thường được xếp cùng nhóm vitamin C, kẽm và carotenoid trong chế độ ăn hỗ trợ mắt.

Tuy nhiên, vitamin E liều cao không phải ai cũng dùng được, đặc biệt người đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh lý nội khoa. Tốt nhất vẫn là bổ sung qua thực phẩm tự nhiên nếu không có chỉ định khác.

4. Omega-3, DHA và EPA

Omega-3, đặc biệt DHA, là thành phần quan trọng trong võng mạc và hệ thần kinh. Cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ là nguồn omega-3 tốt. Omega-3 cũng được nhắc đến trong hỗ trợ sức khỏe bề mặt mắt và tình trạng khô mắt ở một số người.

Nếu anh/chị không ăn cá, có thể cân nhắc nguồn omega-3 từ thực vật như hạt lanh, hạt chia, óc chó, nhưng dạng chuyển hóa khác với omega-3 từ cá. Người dị ứng hải sản, rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi dùng dầu cá liều cao.

5. Lutein và zeaxanthin

Lutein và zeaxanthin là hai carotenoid tập trung nhiều ở hoàng điểm. Chúng có trong rau lá xanh đậm như cải xoăn, rau bina, cải bó xôi, cải xoong, bông cải xanh, đậu Hà Lan và lòng đỏ trứng. Đây là nhóm dưỡng chất thường được nhắc đến khi nói về hoàng điểm và ánh sáng xanh.

Với người lớn tuổi, đặc biệt người có nguy cơ thoái hóa hoàng điểm, chế độ ăn giàu lutein và zeaxanthin là lựa chọn tốt. Nhưng nếu đã có bệnh hoàng điểm, cần khám mắt định kỳ và dùng bổ sung theo chỉ định, không tự thay thế điều trị bằng thực phẩm.

6. Kẽm

Kẽm tham gia nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể, bao gồm hỗ trợ vận chuyển vitamin A đến võng mạc và tham gia chức năng miễn dịch. Kẽm có trong hàu, thịt, hạt bí, đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và trứng.

Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng sức khỏe chung, nhưng bổ sung kẽm quá liều cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng hấp thu đồng và tương tác thuốc. Vì vậy, dinh dưỡng cho mắt nên bắt đầu từ bữa ăn đa dạng, không tự uống nhiều loại viên bổ cùng lúc.

1. Ăn đa dạng thay vì chỉ tập trung một món

Không nên chỉ ăn cà rốt, chỉ uống dầu cá hoặc chỉ dùng viên lutein. Mắt cần nhiều dưỡng chất khác nhau, nên bữa ăn cần có rau xanh, trái cây, đạm tốt, cá, trứng, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh.

2. Ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến

Thực phẩm tươi thường giữ được nhiều vitamin và chất chống oxy hóa hơn. Nên hạn chế thức ăn nhanh, đồ chiên đi chiên lại, nước ngọt, bánh kẹo nhiều đường và thực phẩm quá mặn.

3. Uống đủ nước

Cơ thể thiếu nước có thể làm người bệnh dễ mệt, giảm chất lượng sinh hoạt và có thể làm cảm giác khô mắt khó chịu hơn. Tuy nhiên, khô mắt kéo dài không chỉ do thiếu nước, cần khám nếu cay, cộm, rát, chảy nước mắt sống hoặc nhìn mờ thoáng qua.

4. Cẩn thận với viên uống bổ mắt

Viên uống bổ mắt không phải ai cũng cần. Một số công thức như AREDS2 chỉ phù hợp cho nhóm bệnh nhân nhất định, đặc biệt người có thoái hóa hoàng điểm mức độ trung bình theo đánh giá của bác sĩ. Người bình thường không nên tự dùng liều cao kéo dài với kỳ vọng phòng mọi bệnh mắt.

5. Kiểm soát bệnh toàn thân

Với người tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, dinh dưỡng cho mắt phải đi cùng kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và khám mắt định kỳ. Ăn uống lành mạnh rất quan trọng nhưng không thay thế thuốc điều trị bệnh nền.

1. Trẻ em và học sinh

Trẻ cần bữa ăn đủ năng lượng, đạm, chất béo tốt, vitamin và khoáng chất để phát triển toàn diện. Phụ huynh nên cho trẻ ăn đa dạng rau, trái cây, cá, trứng, sữa, đậu, hạt nếu phù hợp. Không nên dùng viên bổ mắt để thay bữa ăn hoặc kỳ vọng làm trẻ hết cận.

Nếu trẻ nheo mắt, nhìn bảng không rõ, cúi sát vở, học giảm tập trung hoặc tăng độ nhanh, cần đo khúc xạ và theo dõi cận thị thay vì chỉ bổ sung dinh dưỡng.

2. Người làm việc nhiều với màn hình

Người làm máy tính cần chú ý rau xanh, trái cây, cá, nước uống và giảm đồ ăn nhanh. Tuy nhiên, mỏi mắt màn hình thường còn do nhìn gần lâu, ít chớp mắt, khô mắt, ánh sáng phòng không phù hợp hoặc kính sai độ. Nếu mỏi mắt kéo dài, nên đo khúc xạ và khám mắt.

3. Người đeo kính cận, viễn, loạn

Dinh dưỡng tốt giúp sức khỏe chung, nhưng kính đúng độ vẫn là yếu tố trực tiếp giúp nhìn rõ. Nếu kính cũ không còn rõ, nhìn chữ bị bóng, đau đầu khi làm việc hoặc trẻ tăng độ, nên kiểm tra lại kính.

4. Người lớn tuổi

Người lớn tuổi nên ăn nhiều rau, trái cây, cá, hạt, hạn chế đường và mỡ xấu. Đồng thời cần khám mắt để phát hiện cườm khô, glaucoma, thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc tiểu đường. Nếu nhìn mờ tăng dần, chói đèn hoặc đổi kính vẫn không rõ, không nên chỉ mua viên bổ mắt.

5. Người tiểu đường, tăng huyết áp

Dinh dưỡng cho mắt ở nhóm này phải gắn với kiểm soát bệnh nền. Người tiểu đường cần kiểm soát đường huyết và khám đáy mắt định kỳ để phát hiện bệnh võng mạc tiểu đường. Người tăng huyết áp cần kiểm soát huyết áp và theo dõi mạch máu võng mạc khi có chỉ định.