Tóm tắt nhanh: dấu hiệu nào cần đi khám?

Nếu chỉ có cảm giác cộm nhẹ, hơi xốn, chảy nước mắt ít, nhìn còn mờ nhẹ trong vài ngày đầu nhưng cải thiện dần, người bệnh thường có thể theo dõi theo lịch hẹn. Ngược lại, các dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể như đau mắt nhiều, đỏ mắt tăng, nhìn mờ đột ngột, giảm thị lực rõ, chói sáng dữ dội, tiết dịch vàng xanh, sưng mi nhiều, buồn nôn kèm đau nhức, thấy nhiều ruồi bay mới xuất hiện, chớp sáng hoặc cảm giác màn che trước mắt cần được đánh giá sớm.

Mổ đục thủy tinh thể hiện nay thường được thực hiện bằng kỹ thuật phaco, lấy thủy tinh thể bị đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là phẫu thuật phổ biến, nhưng mắt sau mổ vẫn là mắt vừa trải qua can thiệp nội nhãn. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào diễn tiến nhanh, nặng lên từng giờ hoặc không giống hướng dẫn đã được dặn đều cần được xem xét nghiêm túc.

Nguyên tắc an toàn là: nếu người bệnh hoặc người nhà cảm thấy triệu chứng khác thường, nặng lên hoặc gây lo lắng, nên liên hệ cơ sở đã phẫu thuật hoặc đến khám mắt. Đừng chờ đến lịch hẹn nếu có đau nhiều, đỏ tăng hoặc giảm thị lực.

Vì sao sau mổ đục thủy tinh thể vẫn cần theo dõi sát?

Đục thủy tinh thể, dân gian thường gọi là cườm khô, là tình trạng thủy tinh thể trong mắt bị mờ đục làm giảm thị lực, lóa đèn, nhìn màu kém tươi hoặc khó sinh hoạt. Khi mức độ đục ảnh hưởng cuộc sống, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật. Trong mổ phaco, thủy tinh thể đục được tán nhuyễn và hút ra, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo phù hợp với tình trạng mắt. Sau mổ, vết mổ thường nhỏ và quá trình hồi phục có thể khá nhanh, nhưng không có nghĩa là mắt đã hoàn toàn ổn ngay lập tức.

Giai đoạn đầu sau phẫu thuật là thời điểm mắt cần lành vết mổ, ổn định viêm sau mổ, thích nghi với thủy tinh thể nhân tạo và điều chỉnh lại cảm nhận thị giác. Một số thay đổi nhẹ có thể là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, nhiễm trùng nội nhãn, tăng nhãn áp, viêm nặng, phù giác mạc, phù hoàng điểm, bong võng mạc hoặc lệch thủy tinh thể nhân tạo là những tình huống cần phát hiện sớm. Các biến chứng này không phải ai cũng gặp, nhưng khi xảy ra có thể ảnh hưởng thị lực nếu chậm xử trí.

Điểm khó là người bệnh đôi khi không phân biệt được triệu chứng bình thường và bất thường. Ví dụ, nhìn hơi mờ ngày đầu có thể là do giác mạc còn phù nhẹ hoặc thuốc giãn đồng tử chưa hết tác dụng. Nhưng nhìn đang tốt rồi đột ngột mờ đi, kèm đau hoặc đỏ mắt, lại là dấu hiệu đáng lo hơn. Vì vậy, hiểu đúng dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể giúp người bệnh không hoang mang quá mức nhưng cũng không chủ quan.

Theo thông tin giáo dục bệnh nhân của American Academy of Ophthalmology, người bệnh sau phẫu thuật đục thủy tinh thể cần theo dõi các biểu hiện như đau, đỏ, giảm thị lực hoặc dấu hiệu nhiễm trùng và liên hệ bác sĩ khi có bất thường. Bạn có thể tham khảo thêm tại AAO, nhưng quyết định xử trí vẫn phải dựa trên khám trực tiếp.

Các dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể không nên bỏ qua

Dưới đây là các nhóm triệu chứng quan trọng. Người bệnh không cần tự chẩn đoán biến chứng nào đang xảy ra, vì cùng một biểu hiện có thể do nhiều nguyên nhân. Việc cần làm là nhận biết mức độ nguy cơ và đi khám khi cần.

1. Đau mắt nhiều hoặc đau tăng dần

Cộm xốn nhẹ sau mổ có thể gặp, nhưng đau nhiều, đau nhức sâu trong mắt, đau lan lên đầu, đau kèm buồn nôn hoặc đau không giảm theo thời gian là biểu hiện cần khám. Đau có thể liên quan tăng nhãn áp, viêm trong mắt, nhiễm trùng, trầy xước giác mạc, khô mắt nặng hoặc các vấn đề khác. Không nên tự mua thuốc giảm đau, thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc có corticoid khi chưa được bác sĩ hướng dẫn.

2. Đỏ mắt tăng, sưng nề hoặc nóng rát rõ

Một ít xuất huyết dưới kết mạc hoặc đỏ nhẹ có thể xuất hiện sau can thiệp và thường giảm dần. Tuy nhiên, nếu mắt đỏ đậm hơn, lan rộng, kèm đau, sợ ánh sáng, sưng mi nhiều hoặc tiết dịch, đó là dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể. Đỏ mắt tăng không nên chỉ xem là do thiếu ngủ hoặc do dùng điện thoại nhiều, nhất là trong tuần đầu sau mổ.

3. Nhìn mờ đột ngột hoặc thị lực giảm so với hôm trước

Thị lực sau mổ có thể chưa đạt ngay mức mong muốn vì giác mạc còn phù, đồng tử còn giãn, khô mắt hoặc não cần thích nghi. Tuy nhiên, nếu người bệnh đã nhìn khá hơn rồi đột ngột mờ lại, nhìn như có sương dày, không nhận rõ mặt người, không đọc được chữ như hôm trước hoặc thị lực giảm nhanh, cần tái khám. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất vì nhiều biến chứng sau mổ biểu hiện bằng giảm thị lực.

4. Chói sáng dữ dội, sợ ánh sáng kèm đau

Sau đặt thủy tinh thể nhân tạo, một số người có thể nhạy sáng hơn hoặc thấy quầng sáng quanh đèn, đặc biệt ban đêm. Tuy nhiên, chói sáng dữ dội, không mở mắt được, kèm đau, đỏ hoặc nhìn mờ là bất thường. Sợ ánh sáng có thể liên quan viêm trong mắt, tổn thương giác mạc hoặc vấn đề khác cần khám bằng đèn khe.

5. Tiết dịch, ghèn mủ hoặc mí mắt dính nhiều

Nước mắt trong, ít, có thể gặp khi mắt kích ứng. Nhưng ghèn vàng xanh, dịch đục, mí mắt dính chặt khi ngủ dậy, mùi hôi hoặc kèm sốt là dấu hiệu nghi nhiễm trùng. Sau mổ nội nhãn, nhiễm trùng cần được xem là tình huống khẩn. Người bệnh không nên tự rửa bằng nước lá, nước muối tự pha, thuốc dân gian hoặc dùng lại thuốc cũ của người khác.

6. Thấy ruồi bay nhiều đột ngột, chớp sáng hoặc màn che

Người lớn tuổi có thể đã có ruồi bay trước đó do dịch kính thoái hóa. Tuy nhiên, sau mổ nếu thấy nhiều chấm đen mới xuất hiện, chớp sáng như tia chớp, hoặc có màn đen che một phần tầm nhìn, cần khám võng mạc sớm. Các biểu hiện này có thể liên quan rách võng mạc hoặc bong võng mạc, nhất là ở người cận thị nặng, đã từng bệnh võng mạc hoặc có tiền sử chấn thương.

7. Nhức đầu, buồn nôn, nôn ói kèm đau mắt

Đau mắt kèm nhức đầu, buồn nôn hoặc nôn có thể gợi ý nhãn áp tăng hoặc phản ứng nặng trong mắt. Đây không phải triệu chứng nên chờ tự hết. Nếu đang trong vài ngày đầu sau mổ phaco và xuất hiện tình trạng này, người bệnh nên liên hệ bác sĩ phẫu thuật hoặc đến cơ sở mắt gần nhất.

8. Va chạm, té ngã, dụi mắt mạnh hoặc nước bẩn vào mắt

Dù chưa có triệu chứng rõ, chấn thương vào mắt vừa mổ vẫn cần được đánh giá. Vết mổ nhỏ nhưng chưa lành hoàn toàn trong giai đoạn đầu. Dụi mắt mạnh, bị trẻ nhỏ quơ tay trúng, té ngã, nước hồ bơi hoặc nước bẩn bắn vào mắt đều có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, bung vết mổ hoặc tổn thương bề mặt mắt.

Triệu chứng nào có thể theo dõi theo lịch hẹn?

Không phải mọi khó chịu sau mổ đều là biến chứng. Nhiều người bệnh lo lắng khi thấy mắt hơi cộm hoặc thị lực chưa rõ ngay ngày đầu. Điều này dễ hiểu, vì người bệnh thường kỳ vọng sau mổ sẽ sáng ngay. Thực tế, quá trình phục hồi phụ thuộc vào độ đục thủy tinh thể trước mổ, tình trạng giác mạc, võng mạc, bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh glôcôm, khô mắt, viêm bờ mi và loại thủy tinh thể nhân tạo được đặt.

Các biểu hiện thường có thể theo dõi nếu nhẹ, không tăng và không kèm giảm thị lực gồm: cảm giác cộm như có bụi, hơi xốn khi chớp mắt, chảy nước mắt trong, mi bầm nhẹ, nhìn màu sắc sáng hơn bình thường, thấy viền tối thoáng qua khi liếc hoặc cần thời gian thích nghi với kính mới. Tuy nhiên, từ khóa quan trọng là “nhẹ” và “giảm dần”. Nếu bất kỳ triệu chứng nào nặng lên, người bệnh nên chuyển từ theo dõi sang tái khám.

Một số người bệnh sau mổ đục thủy tinh thể vẫn cần kính để đọc sách, làm việc gần hoặc điều chỉnh loạn thị còn lại. Điều này không đồng nghĩa phẫu thuật thất bại. Khi mắt ổn định, bác sĩ có thể đo khúc xạ và tư vấn kính phù hợp. Nếu cần kiểm tra thị lực, khúc xạ, đáy mắt hoặc tình trạng mắt sau mổ tại Bến Tre, người bệnh có thể tham khảo dịch vụ khám mắt tổng quát.

Khi nào cần tái khám ngay, trong 24 giờ hoặc theo lịch?

Cách phân nhóm dưới đây giúp người bệnh và người nhà quyết định hợp lý hơn. Đây là hướng dẫn chung, không thay thế chỉ định của bác sĩ đã phẫu thuật. Nếu cơ sở phẫu thuật có dặn riêng, hãy ưu tiên hướng dẫn đó.

Còn nếu triệu chứng nhẹ, ổn định hoặc giảm dần, người bệnh có thể tiếp tục chăm sóc theo hướng dẫn và tái khám đúng lịch: thường có các mốc sau mổ như ngày đầu, tuần đầu và các lần sau tùy tình trạng. Lịch cụ thể có thể khác nhau giữa từng bệnh nhân, đặc biệt nếu trước mổ có bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, glôcôm hoặc phẫu thuật khó.

Quy trình đánh giá khi tái khám vì triệu chứng bất thường

Khi người bệnh đến khám vì dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể, bác sĩ thường không chỉ hỏi “có đau không” mà sẽ đánh giá toàn diện để xác định nguyên nhân. Mục tiêu là phát hiện tình huống cần xử trí sớm, đồng thời trấn an nếu triệu chứng chỉ là phản ứng hồi phục thông thường.

Việc khám sớm không có nghĩa chắc chắn sẽ phát hiện biến chứng nặng. Nhiều trường hợp chỉ cần điều chỉnh chăm sóc, giải thích diễn tiến hồi phục hoặc theo dõi gần hơn. Tuy nhiên, lợi ích của tái khám sớm là không bỏ lỡ các tình huống cần xử trí kịp thời.

Những yếu tố làm triệu chứng sau mổ dễ kéo dài hoặc phức tạp hơn

Không phải người nào sau mổ cườm khô cũng hồi phục giống nhau. Có người nhìn rõ nhanh trong vài ngày, có người cần nhiều tuần để thị lực ổn định. Sự khác biệt này không chỉ do tay nghề phẫu thuật mà còn do nền mắt và sức khỏe toàn thân.

Thủy tinh thể nhân tạo cũng có nhiều loại với đặc điểm thị giác khác nhau. Một số người đặt kính đa tiêu hoặc kéo dài tiêu cự có thể cần thời gian thích nghi với quầng sáng, độ tương phản hoặc khoảng nhìn gần. Tuy nhiên, cảm giác thích nghi không nên đi kèm đau nhiều, đỏ tăng hoặc giảm thị lực. Nếu có các triệu chứng này, cần khám để loại trừ nguyên nhân bệnh lý.

Ở Bến Tre, nhiều người bệnh sau phẫu thuật ở bệnh viện tuyến trên trở về địa phương và muốn kiểm tra lại mắt khi có triệu chứng. Khi đi khám, nên mang theo giấy ra viện, đơn thuốc, thông tin loại thủy tinh thể nhân tạo nếu có và lịch tái khám đã được dặn. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Sai lầm thường gặp khi chăm sóc mắt sau mổ

Nhiều biến chứng sau mổ không phải do người bệnh cố ý, mà do hiểu nhầm hoặc chủ quan. Tránh các sai lầm dưới đây giúp giảm nguy cơ kích ứng, nhiễm trùng và chậm hồi phục.

Tự ý ngưng thuốc khi thấy mắt đã sáng

Một số thuốc nhỏ sau mổ được dùng để kiểm soát viêm và phòng ngừa nhiễm trùng theo thời gian nhất định. Nếu tự ngưng sớm, mắt có thể viêm trở lại hoặc triệu chứng kéo dài. Ngược lại, cũng không nên tự kéo dài thuốc, đặc biệt thuốc có corticoid, vì có thể ảnh hưởng nhãn áp hoặc gây tác dụng phụ. Hãy dùng đúng đơn của bác sĩ.

Dùng thuốc cũ, thuốc của người khác hoặc thuốc không rõ thành phần

Mắt sau mổ rất nhạy cảm. Thuốc nhỏ mắt không phù hợp có thể che lấp triệu chứng, làm nặng nhiễm trùng hoặc gây kích ứng. Đặc biệt, không dùng thuốc dân gian, nước lá, sữa mẹ, nước muối tự pha hoặc bất kỳ dung dịch nào không được chỉ định để nhỏ vào mắt.

Dụi mắt vì cộm xốn

Cộm xốn là lý do khiến nhiều người vô thức dụi mắt. Hành động này có thể làm tổn thương bề mặt giác mạc, ảnh hưởng vết mổ hoặc đưa vi khuẩn vào mắt. Nếu cộm nhiều, hãy tái khám thay vì cố chịu hoặc dụi mạnh.

Làm việc nặng, cúi gập lâu hoặc để nước bẩn vào mắt quá sớm

Trong giai đoạn đầu, người bệnh nên tránh khuân vác nặng, hoạt động dễ va chạm, bơi lội, xông hơi hoặc để nước không sạch bắn vào mắt. Việc tắm rửa cần cẩn thận để xà phòng, dầu gội và nước bẩn không chảy vào mắt mổ.

Bỏ tái khám vì nghĩ mắt không đau là đã ổn

Một số vấn đề sau mổ có thể không gây đau rõ lúc đầu, ví dụ phù hoàng điểm hoặc rối loạn võng mạc. Tái khám giúp bác sĩ kiểm tra thị lực, nhãn áp, tình trạng viêm, vị trí thủy tinh thể nhân tạo và đáy mắt khi cần. Vì vậy, dù thấy ổn, vẫn nên đi đúng lịch.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Sau mổ đục thủy tinh thể, người bệnh nên coi mỗi ngày đầu là một giai đoạn theo dõi. Không cần quá căng thẳng, nhưng cần biết điều gì là bất thường. Một nguyên tắc dễ nhớ là “đau, đỏ, mờ, ghèn, chớp sáng, chấn thương” thì không chờ lâu. Nếu một trong các dấu hiệu này xuất hiện rõ hoặc nặng lên, hãy tái khám sớm.

Người nhà có vai trò quan trọng, nhất là với bệnh nhân lớn tuổi. Hãy giúp người bệnh nhỏ thuốc đúng giờ, rửa tay trước khi chăm sóc mắt, nhắc không dụi mắt, chuẩn bị kính bảo vệ nếu bác sĩ dặn và đưa đi tái khám đúng lịch. Nếu người bệnh than nhìn mờ nhưng không diễn tả rõ, người nhà có thể kiểm tra đơn giản bằng cách hỏi bệnh nhân có nhận ra mặt người, xem được đồng hồ, đọc được chữ lớn hay không. Bất kỳ sự giảm rõ so với hôm trước đều đáng chú ý.

Chế độ sinh hoạt sau mổ nên nhẹ nhàng. Người bệnh có thể đi lại trong nhà, ăn uống bình thường nếu không có dặn khác. Nên tránh bụi, khói, gió mạnh, ánh sáng chói quá mức và môi trường dễ nhiễm bẩn. Khi ra ngoài, có thể đeo kính bảo vệ để giảm bụi và tránh vô tình chạm vào mắt. Việc xem điện thoại hoặc tivi thường không làm hỏng mắt mổ, nhưng nên nghỉ ngơi nếu thấy khô, mỏi hoặc chói.

Về ăn uống, không có một loại thực phẩm nào có thể bảo đảm mắt hồi phục nhanh hay ngăn mọi biến chứng. Người bệnh nên ăn đủ chất, uống nước phù hợp, kiểm soát đường huyết và huyết áp nếu có bệnh nền. Với người đái tháo đường, việc theo dõi võng mạc sau mổ đặc biệt quan trọng vì thị lực có thể bị ảnh hưởng bởi phù hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc sẵn có.

Một số người sau mổ cảm thấy chưa đạt thị lực mong muốn và lo lắng rằng thủy tinh thể nhân tạo “không hợp”. Thực tế, thị lực phụ thuộc vào nhiều cấu trúc của mắt chứ không chỉ thủy tinh thể. Giác mạc, võng mạc, thần kinh thị, loạn thị, khô mắt và bệnh nền đều có thể ảnh hưởng. Vì vậy, nếu nhìn chưa rõ, cần khám để tìm nguyên nhân thay vì tự kết luận.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, khúc xạ, kiểm tra sau mổ, tầm soát bệnh lý mắt và tư vấn các vấn đề thị lực. Với người đã mổ đục thủy tinh thể ở nơi khác và đang ở Bến Tre, phòng khám có thể hỗ trợ đánh giá ban đầu, đo thị lực, khám mắt tổng quát và hướng dẫn chuyển tuyến khi phát hiện dấu hiệu cần can thiệp chuyên sâu.

Người bệnh nên đến khám nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường sau mổ đục thủy tinh thể đã nêu, hoặc đơn giản là thấy diễn tiến hồi phục không giống lời dặn. Khi đi, hãy mang theo toa thuốc đang dùng, giấy phẫu thuật, kết quả sinh trắc học nhãn cầu nếu có, thông tin thủy tinh thể nhân tạo và kính đang đeo. Nếu có thuốc nhỏ mắt, nên mang theo lọ thuốc để bác sĩ kiểm tra cách dùng.

Phòng khám định vị trong các mảng khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Một số thiết bị và quy trình như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được sử dụng trong đánh giá khúc xạ và kính mắt khi phù hợp. Tuy nhiên, với mắt sau mổ có triệu chứng nặng, ưu tiên đầu tiên luôn là khám y khoa để loại trừ biến chứng, không phải cắt kính ngay.

Trong trường hợp đau nhiều, nhìn mờ nhanh, nghi nhiễm trùng hoặc chấn thương nặng, người bệnh nên đi khám ngay tại cơ sở mắt gần nhất hoặc bệnh viện có chuyên khoa mắt, đặc biệt ngoài giờ làm việc. Không nên trì hoãn chỉ vì chờ đúng phòng khám quen.

Chuẩn bị gì trước khi tái khám sau mổ?

Chuẩn bị tốt giúp buổi khám hiệu quả hơn. Trước khi đi, người bệnh nên ghi lại ngày mổ, giờ bắt đầu triệu chứng, mắt nào bị, triệu chứng nặng nhất là gì, có dùng thuốc đúng không, có bỏ liều nào không, có dụi mắt, té ngã hoặc nước bẩn vào mắt không. Nếu thị lực thay đổi, hãy mô tả bằng ví dụ cụ thể: hôm qua còn đọc được chữ trên điện thoại, hôm nay không đọc được; hôm qua còn tự đi trong nhà, hôm nay phải vịn; hoặc nhìn đèn có quầng sáng nhiều hơn.

Không nên tự ngưng toàn bộ thuốc trước khi đi khám trừ khi bác sĩ đã dặn, vì điều đó có thể làm tình trạng viêm thay đổi. Cũng không nên nhỏ thêm thuốc lạ để “đỡ đỏ” trước khi khám. Nếu mắt chảy ghèn, có thể lau nhẹ vùng mi bằng gạc sạch theo hướng từ trong ra ngoài, nhưng tránh ấn vào nhãn cầu. Khi di chuyển, nên đeo kính bảo vệ, tránh bụi và tránh tự lái xe nếu thị lực đang mờ.

Với người cao tuổi, nên có người nhà đi cùng để ghi nhớ lời dặn. Sau khám, hãy hỏi rõ: triệu chứng hiện tại có đáng lo không, cần theo dõi dấu hiệu nào, thuốc dùng ra sao, khi nào tái khám lại và trong trường hợp nào phải đi ngay. Việc hiểu đúng kế hoạch theo dõi giúp người bệnh yên tâm hơn và giảm nguy cơ xử trí sai tại nhà.

Thông điệp cần nhớ

Mổ đục thủy tinh thể là phẫu thuật có khả năng cải thiện thị lực đáng kể cho nhiều người, nhưng kết quả và tốc độ hồi phục luôn cá thể hóa. Người bệnh không nên kỳ vọng mọi thứ hoàn hảo ngay sau mổ, cũng không nên xem nhẹ triệu chứng nặng. Cộm nhẹ, xốn nhẹ, nhìn chưa ổn định trong thời gian ngắn có thể gặp; đau nhiều, đỏ tăng, giảm thị lực, chói sáng dữ dội, tiết dịch, ruồi bay kèm chớp sáng hoặc chấn thương là những biểu hiện cần tái khám sớm.

Quan trọng nhất là tuân thủ lịch tái khám, dùng thuốc đúng hướng dẫn và liên hệ bác sĩ khi có dấu hiệu khác thường. Nếu bạn đang ở Bến Tre và cần kiểm tra mắt sau mổ hoặc tư vấn về mổ cườm khô, có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh qua hotline 079 860 86 86 để được hướng dẫn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp