Tóm tắt nhanh

Kính nội nhãn là gì?

Kính nội nhãn, còn gọi là thủy tinh thể nhân tạo, là một thấu kính rất nhỏ được thiết kế để đặt vĩnh viễn bên trong mắt. Trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, bác sĩ lấy thủy tinh thể tự nhiên đã bị mờ đục ra ngoài, sau đó đặt kính nội nhãn vào để thay thế chức năng hội tụ ánh sáng của thủy tinh thể cũ. Nhờ vậy, hình ảnh có thể được tập trung lên võng mạc rõ hơn.

Thủy tinh thể tự nhiên nằm sau mống mắt, bình thường trong suốt và có vai trò như một thấu kính của máy ảnh. Khi thủy tinh thể bị đục, ánh sáng đi qua bị tán xạ, người bệnh thấy mờ, lóa, giảm tương phản, nhìn đèn có quầng sáng, thay đổi độ kính thường xuyên hoặc khó lái xe ban đêm. Mổ đục thủy tinh thể không chỉ là lấy phần đục ra; nếu không thay thế bằng một thấu kính phù hợp, mắt sẽ mất một phần lớn công suất hội tụ và thị lực khó đạt mức mong muốn.

Vì vậy, khi hỏi kính nội nhãn là gì, cần hiểu đây là một phần của toàn bộ kế hoạch điều trị đục thủy tinh thể, không phải vật liệu phụ thêm cho có. Công suất kính được tính trước mổ dựa trên chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc, độ sâu tiền phòng và một số thông số khác. Nếu tính toán phù hợp, người bệnh có thể giảm phụ thuộc kính đeo ở một số khoảng nhìn, nhưng không phải ai cũng có thể bỏ kính hoàn toàn.

Kính nội nhãn nằm ở đâu trong mắt?

Trong phần lớn ca mổ đục thủy tinh thể, kính nội nhãn được đặt trong bao thủy tinh thể, tức là túi mỏng còn lại sau khi nhân và vỏ thủy tinh thể đục được lấy ra. Vị trí này gần với vị trí giải phẫu tự nhiên nhất, giúp kính ổn định và cho chất lượng quang học tốt. Trong một số trường hợp đặc biệt như bao thủy tinh thể yếu, đứt dây chằng treo hoặc biến chứng chấn thương, bác sĩ có thể cân nhắc các vị trí đặt kính khác. Những quyết định này cần dựa trên khám trực tiếp trong và trước phẫu thuật.

Kính nội nhãn có phải thay định kỳ không?

Thông thường kính nội nhãn được thiết kế để tồn tại lâu dài trong mắt và không cần thay định kỳ như kính gọng. Vật liệu thường dùng có tính tương hợp sinh học tốt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tái khám theo lịch để theo dõi viêm, áp lực mắt, tình trạng võng mạc, bao sau và chất lượng thị lực. Một số người sau mổ một thời gian có thể bị đục bao sau, gây mờ trở lại. Đây không phải là kính bị hỏng mà là màng bao phía sau bị mờ, thường có thể xử trí bằng laser khi có chỉ định.

Vì sao kính nội nhãn quan trọng sau mổ đục thủy tinh thể?

Mổ đục thủy tinh thể hiện đại, thường được biết đến với kỹ thuật phaco, sử dụng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn và hút thủy tinh thể đục qua đường rạch nhỏ. Sau khi lấy thủy tinh thể đục, mắt cần một thấu kính thay thế để tạo ảnh rõ. Kính nội nhãn chính là bộ phận đảm nhiệm vai trò này. Nếu ví mắt như một máy ảnh, võng mạc là cảm biến, giác mạc và thủy tinh thể là hệ thấu kính. Khi thấu kính bên trong bị đục và được lấy đi, cần đặt thấu kính mới để hệ quang học hoạt động lại.

Các loại kính nội nhãn thường gặp

Có nhiều cách phân loại kính nội nhãn: theo tiêu điểm, theo vật liệu, theo khả năng lọc ánh sáng, theo thiết kế chỉnh loạn thị hoặc theo cách đặt trong mắt. Với người bệnh chuẩn bị mổ cườm khô, cách dễ hiểu nhất là phân loại theo nhu cầu nhìn sau mổ. Dưới đây là các nhóm thường được bác sĩ giải thích trong quá trình tư vấn.

Kính nội nhãn đơn tiêu

Kính đơn tiêu có một tiêu điểm chính, thường được tính để nhìn xa rõ hơn. Đây là nhóm được sử dụng phổ biến trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. Sau mổ, người bệnh có thể nhìn xa tốt nếu mắt không có bệnh lý khác và công suất kính phù hợp, nhưng thường cần kính đọc sách hoặc kính nhìn gần. Một số trường hợp có thể chọn mục tiêu hơi cận để thuận tiện nhìn gần, nhưng khi đó nhìn xa có thể cần kính. Quyết định này nên được trao đổi kỹ theo thói quen sinh hoạt.

Kính nội nhãn toric chỉnh loạn thị

Nếu người bệnh có loạn thị giác mạc đáng kể, kính nội nhãn toric có thể được cân nhắc để giảm loạn thị sau mổ. Loạn thị làm hình ảnh nhòe, méo hoặc bóng đôi theo một trục nhất định. Kính toric cần được tính toán và đặt đúng trục. Nếu xoay lệch sau mổ, hiệu quả chỉnh loạn có thể giảm. Vì vậy, nhóm kính này đòi hỏi đo đạc cẩn thận, đánh dấu trục và theo dõi sau phẫu thuật.

Kính nội nhãn đa tiêu và kéo dài tiêu cự

Một số kính được thiết kế để hỗ trợ nhiều khoảng nhìn hơn, như nhìn xa, nhìn trung gian và nhìn gần. Nhóm này có thể giúp một số người giảm phụ thuộc kính đeo trong sinh hoạt. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp. Người có bệnh võng mạc, glaucoma tiến triển, khô mắt nặng, giác mạc không đều, nghề nghiệp cần độ tương phản cao hoặc khó chấp nhận quầng sáng ban đêm có thể không phải ứng viên lý tưởng. Bác sĩ cần đánh giá kỹ trước khi tư vấn.

Kính nội nhãn phi cầu, lọc tia cực tím hoặc lọc ánh sáng xanh

Nhiều kính hiện nay có thiết kế phi cầu nhằm cải thiện chất lượng quang học trong một số điều kiện, hoặc có khả năng lọc tia cực tím. Một số loại có thêm tính năng lọc một phần ánh sáng xanh. Các đặc điểm này có thể có giá trị nhất định, nhưng không nên xem như yếu tố duy nhất để lựa chọn. Điều quan trọng vẫn là kính phù hợp với mắt, phép đo chính xác, kỹ thuật mổ an toàn và theo dõi sau mổ đúng hẹn.

Đo sinh trắc học nhãn cầu: bước nền để chọn công suất kính

Biết kính nội nhãn là gì mới chỉ là bước đầu. Để đặt đúng công suất, bác sĩ cần dựa vào đo sinh trắc học nhãn cầu. Đây là quá trình đo các thông số quan trọng của mắt, thường gồm chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc, độ sâu tiền phòng, đường kính giác mạc và các thông số liên quan. Từ dữ liệu này, phần mềm và công thức tính sẽ gợi ý công suất kính phù hợp với mục tiêu khúc xạ sau mổ.

Ví dụ, một mắt có trục nhãn cầu dài như ở người cận thị nặng sẽ cần công suất kính khác với mắt có trục ngắn. Người từng phẫu thuật khúc xạ giác mạc, có sẹo giác mạc, loạn thị không đều hoặc khô mắt nặng có thể cần đánh giá kỹ hơn vì kết quả đo có thể dao động. Nếu bề mặt nhãn cầu không ổn định, bác sĩ có thể điều trị khô mắt, đo lại hoặc dùng thêm phương tiện đánh giá khác trước khi quyết định công suất kính.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn khám mắt, khúc xạ và các bước đánh giá trước mổ theo tình trạng cụ thể. Phòng khám định vị trong chăm sóc mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS; việc tư vấn mổ đục thủy tinh thể luôn cần dựa trên khám trực tiếp và chỉ định y khoa phù hợp.

Yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sau đặt kính nội nhãn

Kết quả sau mổ đục thủy tinh thể không chỉ phụ thuộc vào loại kính. Nhiều yếu tố trước, trong và sau phẫu thuật cùng quyết định thị lực cuối cùng. Người bệnh nên nhìn nhận phẫu thuật như một quá trình, từ khám trước mổ, đo đạc, lựa chọn kính, kỹ thuật phẫu thuật đến tái khám và chăm sóc sau mổ.

Những hiểu lầm thường gặp về kính nội nhãn

Hiểu lầm 1: Kính càng đắt thì càng phù hợp

Giá thành có thể phản ánh vật liệu, thiết kế hoặc công nghệ, nhưng không đồng nghĩa mọi mắt đều nên chọn loại có nhiều tính năng nhất. Một người có bệnh võng mạc hoặc cần lái xe ban đêm nhiều có thể không phù hợp với một số thiết kế đa tiêu. Ngược lại, người có nhu cầu giảm kính đọc gần và mắt đạt tiêu chuẩn có thể được cân nhắc lựa chọn khác. Vì vậy, câu hỏi đúng không chỉ là kính nội nhãn là gì và giá bao nhiêu, mà là loại nào phù hợp với mắt của mình.

Hiểu lầm 2: Đặt kính nội nhãn xong là không cần tái khám

Dù phẫu thuật thuận lợi, tái khám vẫn cần thiết. Bác sĩ kiểm tra vết mổ, phản ứng viêm, áp lực mắt, vị trí kính và mức phục hồi thị lực. Một số vấn đề như phù giác mạc, viêm, tăng nhãn áp, đục bao sau hoặc bệnh võng mạc có thể cần theo dõi. Người bệnh không nên bỏ lịch hẹn chỉ vì thấy mắt đã nhìn rõ hơn.

Hiểu lầm 3: Mổ xong chắc chắn bỏ được kính đeo

Đây là kỳ vọng rất phổ biến. Thực tế, nhiều người giảm phụ thuộc kính sau mổ, đặc biệt khi nhìn xa, nhưng vẫn có thể cần kính đọc sách, kính máy tính hoặc kính chỉnh độ tồn dư. Mắt người không phải hệ quang học hoàn hảo; ngoài công suất kính nội nhãn còn có giác mạc, chiều dài trục nhãn cầu, độ lành vết mổ và khả năng thích nghi của não.

Hiểu lầm 4: Kính nội nhãn có thể bị cảm giác cộm như kính áp tròng

Kính áp tròng nằm trên bề mặt giác mạc nên có thể gây cộm, khô hoặc khó chịu nếu không phù hợp. Kính nội nhãn nằm bên trong mắt, không tiếp xúc với mi mắt nên thông thường người bệnh không cảm thấy cộm do chính kính. Nếu sau mổ có cộm, xốn, chảy nước mắt, nguyên nhân có thể là khô mắt, vết mổ đang lành, viêm bờ mi hoặc vấn đề khác, cần được bác sĩ đánh giá nếu kéo dài.

Hiểu lầm 5: Đục thủy tinh thể còn nhẹ thì chưa cần tìm hiểu

Không phải ai đục thủy tinh thể cũng cần mổ ngay. Tuy nhiên, tìm hiểu sớm giúp người bệnh nhận biết dấu hiệu tiến triển, chuẩn bị khám đúng thời điểm và tránh quyết định vội khi thị lực đã ảnh hưởng nhiều. Khi đục làm giảm chất lượng sống, cản trở lái xe, đọc sách, sinh hoạt hoặc gây khó theo dõi bệnh đáy mắt, bác sĩ có thể tư vấn thời điểm mổ phù hợp.

Trước khi mổ cườm khô, người bệnh nên hỏi bác sĩ điều gì?

Một buổi tư vấn trước phẫu thuật nên giúp người bệnh hiểu rõ tình trạng mắt và lựa chọn của mình. Bạn có thể chuẩn bị danh sách câu hỏi để trao đổi. Điều này đặc biệt hữu ích với người lớn tuổi đi khám cùng con cháu, vì quyết định chọn kính nội nhãn thường liên quan cả nhu cầu sinh hoạt, chi phí và kỳ vọng sau mổ.

Người bệnh cũng nên báo cho bác sĩ về bệnh toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng thuốc, phẫu thuật mắt trước đây hoặc chấn thương mắt. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và phối hợp chăm sóc an toàn hơn. Không tự ý ngưng thuốc toàn thân nếu chưa được bác sĩ điều trị cho phép.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe từ American Academy of Ophthalmology, lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo nên được trao đổi dựa trên lối sống, sức khỏe mắt và mục tiêu thị lực của từng người. Người bệnh có thể tham khảo thêm tại AAO, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên khám trực tiếp với bác sĩ.

Sau đặt kính nội nhãn cần theo dõi như thế nào?

Sau mổ đục thủy tinh thể, mỗi cơ sở phẫu thuật sẽ có hướng dẫn cụ thể về thuốc nhỏ, vệ sinh mắt và lịch tái khám. Người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật. Không dùng lại thuốc cũ của người khác, không tự mua thuốc có corticoid kéo dài và không tự nhỏ thuốc khi có dấu hiệu bất thường mà chưa được kiểm tra.

Trong những ngày đầu, mắt có thể hơi cộm nhẹ, chảy nước mắt, nhìn chưa ổn định hoặc nhạy cảm ánh sáng. Những biểu hiện này có thể gặp trong quá trình lành thương, nhưng cần phân biệt với dấu hiệu nguy hiểm. Đau tăng, đỏ nhiều, thị lực giảm, ruồi bay đột ngột, chớp sáng, buồn nôn kèm đau mắt hoặc chấn thương sau mổ là những tình huống nên khám ngay.

Một số người sau mổ thấy nhìn xa rõ nhưng đọc gần khó hơn, nhất là khi đặt kính đơn tiêu ưu tiên nhìn xa. Đây không nhất thiết là biến chứng mà có thể là đặc điểm quang học đã được dự kiến. Khi mắt ổn định, bác sĩ có thể đo kính đọc sách hoặc kính sinh hoạt nếu cần.

Khi nào nên đi khám đục thủy tinh thể?

Người trên 50 tuổi, người có đái tháo đường, từng dùng corticoid kéo dài, từng chấn thương mắt, có tiền sử phẫu thuật mắt hoặc thường xuyên thấy nhìn mờ tăng dần nên khám mắt định kỳ. Đục thủy tinh thể thường tiến triển chậm, nhưng mức ảnh hưởng đến sinh hoạt rất khác nhau. Có người thị lực đo chưa quá thấp nhưng lóa nhiều khi lái xe ban đêm; có người chỉ phát hiện khi khám vì một mắt còn lại bù trừ.

Bạn nên khám sớm nếu có các biểu hiện: nhìn mờ như qua màn sương, chói lóa khi ra nắng, nhìn đèn có quầng, phải thay kính liên tục, màu sắc kém tươi, khó đọc chữ nhỏ dù đủ ánh sáng hoặc thị lực hai mắt chênh lệch rõ. Nếu nhìn mờ đột ngột, đau mắt nhiều, đỏ mắt, chấn thương, chớp sáng hoặc mất một phần thị trường, cần đi khám ngay vì có thể không chỉ là đục thủy tinh thể.

Tại Bến Tre, Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hỗ trợ khám mắt, đo khúc xạ, tư vấn các vấn đề thị lực và theo dõi bệnh mắt thường gặp. Phòng khám có định hướng chăm sóc khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS; các thiết bị như hệ thống tròng kính và máy móc Nidek, Essilor, ZEISS có thể được nhắc đến trong quá trình tư vấn khi phù hợp. Với đục thủy tinh thể, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng cụ thể và hướng dẫn bước tiếp theo, bao gồm khi nào cần đo sinh trắc hoặc chuyển phẫu thuật.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Khi người bệnh hỏi kính nội nhãn là gì, điều quan trọng nhất không phải là thuộc tên nhiều loại kính mà là hiểu vai trò của nó trong toàn bộ kế hoạch điều trị. Kính nội nhãn giúp thay thế thủy tinh thể đục, nhưng không biến mắt có bệnh nền thành mắt hoàn toàn bình thường. Vì vậy, khám kỹ trước mổ và tư vấn trung thực về kỳ vọng là nền tảng của sự hài lòng sau phẫu thuật.

Người bệnh nên tránh hai thái cực: quá lo lắng nên trì hoãn dù thị lực đã ảnh hưởng nhiều, hoặc quá kỳ vọng vào một loại kính mà bỏ qua tình trạng mắt thật sự. Hãy nói rõ với bác sĩ những việc bạn muốn làm sau mổ: đọc sách, xem điện thoại, đi chợ, lái xe máy, lái xe ban đêm, may vá, làm ruộng, dùng máy tính hay chăm sóc cháu. Những thông tin này giúp bác sĩ tư vấn mục tiêu khúc xạ và loại thủy tinh thể nhân tạo hợp lý hơn.

Đối với gia đình có người lớn tuổi, nên đi cùng khi khám để ghi nhớ hướng dẫn. Sau mổ, hỗ trợ nhỏ thuốc, đưa đi tái khám và theo dõi dấu hiệu bất thường rất quan trọng. Một ca phẫu thuật thành công không chỉ nằm trong phòng mổ mà còn phụ thuộc chăm sóc sau mổ và sự phối hợp của người bệnh.

Câu hỏi thường gặp