Tóm tắt nhanh: đục thủy tinh thể nhẹ có cần mổ không?

Đục thủy tinh thể nhẹ là gì?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi thủy tinh thể dần mất độ trong, ánh sáng đi qua bị tán xạ hoặc cản trở, người bệnh có thể thấy mờ, lóa, giảm tương phản, màu sắc nhạt hơn hoặc cần ánh sáng mạnh hơn khi đọc. Tình trạng này thường được gọi là đục thủy tinh thể, dân gian hay gọi là cườm khô.

“Đục thủy tinh thể nhẹ” thường được hiểu là giai đoạn sớm, khi thủy tinh thể mới đục ở mức ít hoặc vừa, chưa làm thị lực giảm nhiều. Trên thực tế, mức độ “nhẹ” cần được đánh giá bằng khám mắt: bác sĩ quan sát thủy tinh thể qua sinh hiển vi, đo thị lực, thử kính, kiểm tra độ chói, đo nhãn áp và có thể soi đáy mắt nếu môi trường trong mắt còn đủ rõ.

Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ theo tuổi. Ngoài tuổi tác, một số yếu tố có thể làm bệnh xuất hiện sớm hoặc tiến triển nhanh hơn như đái tháo đường, dùng corticosteroid kéo dài, chấn thương mắt, viêm trong mắt, tia cực tím, hút thuốc lá, tiền sử phẫu thuật mắt hoặc một số bệnh lý toàn thân. Vì vậy, hai người cùng được ghi nhận “đục nhẹ” nhưng tốc độ thay đổi và nhu cầu điều trị có thể khác nhau.

Điểm quan trọng là đục thủy tinh thể không giống như một vết bẩn có thể rửa sạch bằng thuốc nhỏ mắt. Khi thủy tinh thể đã đục và gây ảnh hưởng đáng kể, phương pháp điều trị hiệu quả hiện nay là phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cứ phát hiện đục nhẹ là phải mổ ngay.

Vì sao đục nhẹ thường chưa cần mổ ngay?

Câu trả lời ngắn gọn cho thắc mắc đục thủy tinh thể nhẹ có cần mổ không là: thường chưa cần mổ ngay nếu bệnh chưa ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chưa gây cản trở chăm sóc bệnh mắt khác. Lý do là mọi phẫu thuật, kể cả phẫu thuật thường quy như phaco, đều có chỉ định, lợi ích và rủi ro nhất định. Mổ đúng thời điểm giúp người bệnh nhận được lợi ích thị lực rõ ràng hơn và hạn chế can thiệp khi chưa thật sự cần thiết.

Ở giai đoạn nhẹ, nhiều người chỉ cần thay kính phù hợp, tăng ánh sáng khi đọc, dùng kính chống tia UV khi ra nắng, kiểm soát đường huyết nếu có đái tháo đường và tái khám theo hẹn. Một số người có thay đổi độ kính do thủy tinh thể bắt đầu xơ hóa; sau khi đo khúc xạ, kính mới có thể giúp nhìn rõ hơn trong một thời gian. Tuy nhiên, nếu thay kính mà thị lực vẫn không cải thiện, hoặc cải thiện không đủ cho nhu cầu sống, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định mổ.

Phẫu thuật mổ đục thủy tinh thể hiện nay thường dùng kỹ thuật phaco: tán nhuyễn và hút thủy tinh thể đục qua đường rạch nhỏ, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là kỹ thuật phổ biến, thời gian phẫu thuật thường không dài, nhưng vẫn cần đánh giá trước mổ cẩn thận: tình trạng giác mạc, đồng tử, dây chằng treo thủy tinh thể, võng mạc, thần kinh thị, bệnh toàn thân, thuốc đang dùng và kỳ vọng thị lực sau mổ.

Không nên xem phẫu thuật là một quyết định chỉ vì “đã có đục”. Nếu đục còn nhẹ, thị lực 8/10 hoặc 9/10, người bệnh không thấy phiền, vẫn làm việc an toàn, đáy mắt theo dõi được, thì theo dõi thường là lựa chọn hợp lý. Ngược lại, nếu thị lực đo được có vẻ còn khá nhưng người bệnh làm nghề lái xe đường dài, thường xuyên gặp lóa đèn ban đêm, hoặc công việc cần độ tương phản cao, thời điểm mổ có thể được cân nhắc sớm hơn.

Khi nào đục thủy tinh thể nhẹ có thể chỉ cần theo dõi?

Theo dõi không có nghĩa là “không làm gì”. Theo dõi đúng là khám mắt định kỳ, ghi nhận thị lực, đo khúc xạ, đánh giá mức độ đục và phát hiện sớm các bệnh mắt khác. Với nhiều người ở Bến Tre và các tỉnh lân cận, việc khám định kỳ tại cơ sở mắt có đủ thiết bị giúp quyết định thời điểm mổ đục thủy tinh thể thực tế hơn, tránh vừa lo lắng quá mức vừa tránh trì hoãn khi đã cần can thiệp.

Bạn có thể được khuyên theo dõi nếu thị lực sau chỉnh kính vẫn tốt, việc đọc sách, xem điện thoại, nấu ăn, đi lại, làm việc và tham gia giao thông chưa bị ảnh hưởng đáng kể. Người bệnh không có cảm giác lóa đèn nặng, không thấy quầng sáng khó chịu, không bị té ngã do nhìn mờ, không có tình trạng đau đỏ mắt, và bác sĩ không phát hiện biến chứng như tăng nhãn áp do thủy tinh thể.

Ở giai đoạn này, bác sĩ có thể tư vấn các biện pháp hỗ trợ an toàn: dùng kính đúng độ, kiểm tra kính nếu thấy mờ; tăng chiếu sáng trong nhà; hạn chế lái xe ban đêm nếu lóa; đội nón rộng vành, đeo kính chống tia UV khi ra nắng; kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và các bệnh nền; không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt được quảng cáo làm tan cườm. Những biện pháp này không làm thủy tinh thể trong trở lại, nhưng có thể giúp sinh hoạt dễ chịu hơn và giảm yếu tố bất lợi.

Tần suất tái khám tùy tình trạng. Có người chỉ cần khám mỗi 6 đến 12 tháng; có người cần hẹn sớm hơn nếu đục tiến triển, có đái tháo đường, tiền sử bệnh võng mạc, glaucoma hoặc đã từng phẫu thuật mắt. Nếu giữa hai lần hẹn có giảm thị lực nhanh, đau mắt, đỏ mắt, ruồi bay nhiều đột ngột, chớp sáng, nhìn méo hình hoặc chấn thương, không nên chờ đến lịch hẹn.

Khi nào nên cân nhắc mổ đục thủy tinh thể?

Mổ đục thủy tinh thể được cân nhắc khi thủy tinh thể đục làm giảm chất lượng nhìn đến mức ảnh hưởng sinh hoạt hoặc cản trở điều trị bệnh mắt khác. Đây là quyết định cá thể hóa. Không có một con số thị lực duy nhất áp dụng cho tất cả mọi người, vì nhu cầu thị giác của mỗi người khác nhau.

Những dấu hiệu thường khiến bác sĩ và người bệnh bàn đến phẫu thuật gồm: nhìn mờ dù đã đo và thay kính phù hợp; khó đọc chữ nhỏ hoặc cần ánh sáng rất mạnh; chói sáng khi ra nắng; lóa đèn xe khi đi ban đêm; nhìn màu sắc kém tươi; nhìn đôi một mắt; thường xuyên vấp ngã hoặc mất tự tin khi đi lại; không thể làm công việc quen thuộc như may vá, lái xe, đọc hóa đơn, xem tivi, sử dụng điện thoại. Với người còn đi làm, yêu cầu thị lực trong công việc cũng rất quan trọng.

Một chỉ định khác là khi đục thủy tinh thể làm bác sĩ không quan sát rõ đáy mắt trong khi người bệnh có bệnh võng mạc cần theo dõi, ví dụ đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, bệnh mạch máu võng mạc. Trong trường hợp này, phẫu thuật không chỉ nhằm cải thiện thị lực mà còn giúp theo dõi và điều trị phần sau của mắt tốt hơn. Tuy nhiên, thị lực sau mổ còn phụ thuộc tình trạng võng mạc và thần kinh thị, nên cần tư vấn trước mổ rõ ràng.

Đôi khi thủy tinh thể tuy được mô tả là “không quá nặng” nhưng lại gây cận thị hóa, loạn thị hoặc lóa nhiều. Người bệnh thay kính liên tục, mỗi lần chỉ rõ được một thời gian ngắn. Khi chất lượng nhìn giảm rõ, mổ phaco có thể được cân nhắc sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ. Ngược lại, nếu nhìn mờ chủ yếu do bệnh võng mạc, khô mắt nặng, sẹo giác mạc hoặc glaucoma tiến triển, mổ cườm khô có thể không cải thiện như kỳ vọng; cần giải thích thận trọng.

Khám đánh giá trước khi quyết định mổ gồm những gì?

Khi người bệnh hỏi đục thủy tinh thể nhẹ có cần mổ không, bác sĩ cần nhiều thông tin hơn là chỉ nhìn vào thủy tinh thể. Một buổi khám phù hợp thường bắt đầu bằng khai thác triệu chứng: mờ từ khi nào, mờ một mắt hay hai mắt, có lóa không, có đau đỏ không, có bệnh nền không, đang dùng thuốc gì, công việc và thói quen sinh hoạt ra sao. Sau đó là các bước thăm khám mắt.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, định hướng khám là đánh giá đầy đủ thị lực, khúc xạ và tình trạng mắt trước khi tư vấn hướng xử trí. Một số thiết bị và quy trình trong hệ thống kính thuốc như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ khâu đo, tư vấn kính và hoàn thiện tròng kính khi người bệnh chưa cần phẫu thuật hoặc cần kính sau mổ. Việc chỉ định mổ vẫn cần dựa trên khám chuyên khoa và trao đổi cụ thể với bác sĩ.

Phẫu thuật phaco và thủy tinh thể nhân tạo: hiểu đúng để bớt lo

Khi đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng rõ, phương pháp phổ biến hiện nay là mổ phaco. Trong phẫu thuật này, bác sĩ tạo đường rạch nhỏ, dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn nhân thủy tinh thể đục, hút ra ngoài và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào bao thủy tinh thể nếu điều kiện cho phép. Mục tiêu là giúp ánh sáng đi qua rõ hơn, từ đó cải thiện thị lực.

Thủy tinh thể nhân tạo có nhiều loại, từ đơn tiêu đến các thiết kế hỗ trợ giảm phụ thuộc kính ở một số khoảng nhìn. Không có loại nào phù hợp cho mọi người. Việc chọn kính nội nhãn phụ thuộc vào tình trạng mắt, bệnh võng mạc hoặc giác mạc, độ loạn thị, nhu cầu nhìn xa – gần, thói quen lái xe ban đêm, khả năng chấp nhận quầng sáng và chi phí. Người bệnh cần được tư vấn thực tế, không nên kỳ vọng rằng sau mổ chắc chắn không cần kính trong mọi hoàn cảnh.

Phaco thường là phẫu thuật có tỷ lệ thành công cao trong thực hành nhãn khoa, nhưng vẫn có rủi ro như viêm nhiễm, phù giác mạc, tăng nhãn áp, viêm trong mắt, lệch kính nội nhãn, bong võng mạc ở nhóm nguy cơ, đục bao sau về sau hoặc thị lực không cải thiện như mong đợi nếu có bệnh đáy mắt. Các biến chứng nặng không thường gặp, nhưng người bệnh cần hiểu để theo dõi triệu chứng sau mổ và tái khám đúng hẹn.

Sau mổ, bác sĩ sẽ hướng dẫn chăm sóc mắt, dùng thuốc theo toa, tránh dụi mắt, giữ vệ sinh, tái khám theo lịch. Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc ngưng thuốc sớm nếu chưa hỏi bác sĩ. Nếu sau mổ xuất hiện đau nhức tăng, đỏ mắt nhiều, giảm thị lực, chảy dịch, chói sáng bất thường hoặc nhìn mờ đột ngột, cần liên hệ cơ sở y tế sớm.

Những yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm mổ

Thời điểm mổ không chỉ phụ thuộc vào mức độ đục nhìn thấy trên máy khám. Dưới đây là các yếu tố bác sĩ thường cân nhắc khi tư vấn.

Sai lầm thường gặp khi nghe chẩn đoán đục thủy tinh thể nhẹ

Nhiều người lo lắng khi nghe chữ “đục” và nghĩ rằng mắt sẽ mù nhanh nếu không mổ ngay. Ngược lại, cũng có người chủ quan vì “mới nhẹ”, nhiều năm không tái khám cho đến khi nhìn kém hẳn. Cả hai thái cực đều không phù hợp. Đục thủy tinh thể thường tiến triển chậm, nhưng tốc độ không giống nhau và có thể đi kèm bệnh mắt khác.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Nếu bạn đang băn khoăn đục thủy tinh thể nhẹ có cần mổ không, hãy bắt đầu bằng việc tự đánh giá sinh hoạt trong 2 đến 4 tuần gần đây. Bạn có đọc báo, xem điện thoại, đi chợ, nấu ăn, đi xe, làm việc ngoài trời như trước không? Bạn có thấy lóa đèn xe, sợ nắng, cần ánh sáng mạnh hơn khi đọc, hay thường xuyên lau kính mà vẫn mờ không? Những thông tin này rất hữu ích khi gặp bác sĩ.

Hãy mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, kết quả khám mắt trước đây và danh sách thuốc toàn thân. Nếu có đái tháo đường, nên cho bác sĩ biết tình trạng kiểm soát đường huyết và các lần khám võng mạc trước. Nếu từng chấn thương mắt, phẫu thuật mắt hoặc viêm mắt, thông tin này cũng quan trọng vì có thể ảnh hưởng kế hoạch mổ.

Trong giai đoạn theo dõi, nên bảo vệ mắt khỏi tia cực tím, không hút thuốc lá nếu có thể, ăn uống cân đối, kiểm soát bệnh nền và khám định kỳ. Những việc này không đảo ngược đục thủy tinh thể đã hình thành, nhưng giúp chăm sóc sức khỏe mắt tổng thể. Người bệnh cũng nên sắp xếp môi trường sống an toàn: đủ ánh sáng, hạn chế thảm trơn, đánh dấu bậc thềm, dùng đèn ngủ nếu hay đi lại ban đêm.

Khi bác sĩ đề nghị mổ, bạn nên hỏi rõ: mắt nào cần mổ trước, thị lực hiện tại là bao nhiêu, có bệnh võng mạc hay glaucoma không, loại thủy tinh thể nhân tạo nào phù hợp, sau mổ có cần kính không, lịch tái khám ra sao, dấu hiệu nào cần quay lại ngay. Một quyết định tốt là quyết định mà người bệnh hiểu lợi ích, giới hạn và trách nhiệm chăm sóc sau phẫu thuật.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Bạn nên đặt lịch khám nếu đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể nhưng chưa biết có cần mổ hay chỉ theo dõi; nếu thị lực giảm dần làm ảnh hưởng sinh hoạt; nếu thay kính nhiều lần nhưng vẫn không rõ; hoặc nếu cần tư vấn về mổ cườm khô, phaco và lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo. Khám cũng cần thiết khi bạn có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, glaucoma hoặc tiền sử bệnh võng mạc.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Với người đục thủy tinh thể nhẹ, mục tiêu của buổi khám là xác định nguyên nhân nhìn mờ, đánh giá mức độ ảnh hưởng, tư vấn theo dõi hay chuyển hướng phẫu thuật khi phù hợp.

Nếu sau khám, tình trạng còn nhẹ và chưa cần mổ, bác sĩ có thể tư vấn kính, lịch tái khám và dấu hiệu cần quay lại sớm. Nếu có chỉ định mổ, người bệnh sẽ được giải thích các bước chuẩn bị, khám trước mổ và các lựa chọn liên quan. Mọi tư vấn cần cá thể hóa, không nên so sánh trực tiếp với người quen vì tình trạng mắt và nhu cầu nhìn của mỗi người khác nhau.

Câu hỏi thường gặp