Tóm tắt nhanh cho người đang bị mắt nhìn vàng, giảm tương phản

Vì sao đục thủy tinh thể làm mắt nhìn vàng?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm phía sau mống mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Ở người trẻ, thủy tinh thể thường trong, đàn hồi tốt và cho ánh sáng đi qua tương đối đầy đủ. Theo tuổi, protein trong thủy tinh thể biến đổi, sắp xếp kém đều hơn, tích tụ các sắc tố vàng nâu và làm thủy tinh thể đục dần. Quá trình này thường gọi là đục thủy tinh thể, dân gian hay gọi là cườm khô.

Khi nhân thủy tinh thể vàng lên, ánh sáng xanh và tím bị lọc bớt. Vì vậy, thế giới qua mắt người bệnh có thể giống như nhìn qua một lớp kính màu vàng nhạt. Màu trắng trở thành trắng ngà, màu xanh dương kém rực, màu tím khó phân biệt, da người hoặc đồ vật có tông ấm hơn. Đây là lý do nhiều người mô tả rằng mắt như bị phủ một lớp màu trà, màu khói hoặc màu vàng.

Không chỉ đổi màu, thủy tinh thể đục còn tán xạ ánh sáng. Thay vì đi thẳng và hội tụ rõ trên võng mạc, một phần ánh sáng bị phân tán trong mắt. Hậu quả là hình ảnh mất độ nét, vùng sáng lan sang vùng tối, chữ đen trên nền trắng không còn sắc, còn chữ xám trên nền nhạt thì rất khó đọc. Người bệnh có thể vẫn đọc được bảng thị lực trong phòng khám ở một số dòng, nhưng ngoài đời lại thấy khó nhìn khi ánh sáng yếu, trời mưa, sương mù hoặc lái xe buổi tối.

Theo tài liệu dành cho người bệnh của American Academy of Ophthalmology, đục thủy tinh thể có thể gây nhìn mờ, nhìn màu nhạt hơn, chói lóa và cần thay kính thường xuyên. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin tổng quan tại AAO, nhưng việc chẩn đoán vẫn cần khám mắt trực tiếp.

Giảm tương phản là gì và vì sao người bệnh dễ bỏ sót?

Giảm tương phản nghĩa là mắt khó phân biệt sự khác nhau giữa vật thể và nền phía sau, nhất là khi hai vùng có màu gần giống nhau. Ví dụ, bạn có thể khó thấy bậc thềm màu xám trên nền gạch xám, khó đọc chữ in nhạt, khó nhận ra người mặc áo tối trong buổi chiều, hoặc khó thấy vạch kẻ đường khi trời mưa. Đây là triệu chứng thực tế ảnh hưởng sinh hoạt nhiều, nhưng lại dễ bị xem nhẹ vì người bệnh thường chỉ quen hỏi mình có nhìn rõ chữ hay không.

Trong đục thủy tinh thể, giảm tương phản có thể xuất hiện trước khi thị lực giảm nặng. Một người vẫn có thể đọc được chữ lớn trong điều kiện ánh sáng tốt, nhưng khi ánh sáng không đều, có đèn chiếu ngược hoặc nền phức tạp, hình ảnh trở nên nhòe và thiếu chiều sâu. Điều này giải thích vì sao có người đi khám được ghi thị lực chưa quá thấp nhưng vẫn than phiền rất khó lái xe ban đêm hoặc dễ vấp khi đi cầu thang.

Mắt nhìn vàng giảm tương phản còn làm não phải gắng xử lý hình ảnh nhiều hơn. Người bệnh dễ mỏi mắt, đọc chậm, cần nheo mắt, tăng cỡ chữ điện thoại, bật đèn sáng hơn hoặc tránh đi ngoài trời nắng gắt. Với người làm việc cần phân biệt màu sắc như may mặc, sơn, in ấn, nấu ăn, trồng cây, việc màu bị ngả vàng có thể gây khó chịu rõ rệt dù không đau mắt.

Mắt nhìn vàng giảm tương phản có chắc là đục thủy tinh thể không?

Không thể kết luận chỉ dựa trên mô tả triệu chứng. Đục thủy tinh thể là nguyên nhân phổ biến, nhưng mắt nhìn vàng hoặc thay đổi cảm nhận màu cũng có thể liên quan đến nhiều vấn đề khác. Một số bệnh lý võng mạc, hoàng điểm, thần kinh thị, bệnh giác mạc, khô mắt nặng, tác dụng phụ của thuốc, rối loạn chuyển hóa hoặc thậm chí ánh sáng môi trường đều có thể làm màu sắc và tương phản thay đổi.

Có người bị khô mắt hoặc rối loạn phim nước mắt nên nhìn lúc rõ lúc mờ, chớp mắt thì đỡ. Có người bị thoái hóa hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc đái tháo đường nên hình ảnh méo, vùng trung tâm mờ, màu sắc kém. Một số trường hợp tăng nhãn áp, viêm màng bồ đào, viêm giác mạc, xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc có thể gây giảm thị lực nhanh hơn và cần khám sớm. Vì vậy, tự cho rằng chỉ là cườm khô rồi trì hoãn khám có thể bỏ sót bệnh cần điều trị.

Một điểm gợi ý đục thủy tinh thể là triệu chứng thường tiến triển chậm, không đau, không đỏ, nhìn mờ tăng dần trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Người bệnh có thể thay đổi độ kính, cận thị tăng ở tuổi lớn, đọc gần bỗng dễ hơn trong một giai đoạn do nhân thủy tinh thể làm thay đổi khúc xạ. Dù vậy, các gợi ý này không thay thế cho soi đèn khe và đánh giá võng mạc.

Khi nào nên đi khám mắt?

Bạn nên khám mắt khi cảm giác mắt nhìn vàng giảm tương phản kéo dài, ảnh hưởng đọc sách, xem điện thoại, nấu ăn, lái xe, đi lại hoặc công việc. Khám không có nghĩa là phải mổ ngay. Mục tiêu trước tiên là xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ đục thủy tinh thể, kiểm tra xem có bệnh mắt đi kèm không và tư vấn hướng theo dõi phù hợp.

Nếu thị lực còn đáp ứng tốt với kính, độ đục nhẹ và sinh hoạt chưa bị ảnh hưởng nhiều, bác sĩ có thể khuyên theo dõi định kỳ, điều chỉnh kính, cải thiện ánh sáng khi đọc, hạn chế lái xe ban đêm nếu lóa nhiều, dùng kính chống nắng phù hợp khi ra ngoài. Nếu đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng rõ đến chất lượng sống hoặc an toàn, phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo có thể được cân nhắc sau khi khám và trao đổi lợi ích, giới hạn, nguy cơ.

Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, tiền sử bệnh võng mạc, dùng thuốc corticoid kéo dài, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật mắt hoặc có bệnh glôcôm càng nên khám định kỳ. Ở nhóm này, đục thủy tinh thể có thể đi kèm các bệnh khác làm giảm tương phản và kết quả sau mổ cũng cần được tiên lượng thận trọng.

Khám đục thủy tinh thể thường gồm những bước nào?

Một lần khám mắt cho người nghi đục thủy tinh thể không chỉ là đọc bảng chữ. Bác sĩ cần đánh giá toàn bộ hệ thống quang học và võng mạc để biết hình ảnh bị ảnh hưởng ở đâu. Tùy tình trạng từng người, quy trình có thể khác nhau, nhưng thường bao gồm các bước sau.

Những yếu tố làm đục thủy tinh thể tiến triển hoặc dễ nhận ra hơn

Tuổi là yếu tố thường gặp nhất. Càng lớn tuổi, thủy tinh thể càng dễ lão hóa, cứng và ngả màu. Tuy nhiên, không phải ai lớn tuổi cũng đục như nhau. Tốc độ tiến triển phụ thuộc di truyền, tiếp xúc tia cực tím, bệnh toàn thân, thuốc, dinh dưỡng, hút thuốc, chấn thương mắt và các phẫu thuật mắt trước đó.

Đái tháo đường có thể làm đục thủy tinh thể xuất hiện sớm hơn hoặc tiến triển nhanh hơn. Người dùng corticoid kéo dài, dù dạng uống, tiêm, hít hoặc nhỏ mắt, cũng có nguy cơ đục bao sau cao hơn. Từng chấn thương mắt, viêm màng bồ đào, cận thị nặng, phẫu thuật võng mạc hoặc tiếp xúc tia xạ là các yếu tố cần báo với bác sĩ khi đi khám.

Môi trường ánh sáng cũng khiến triệu chứng rõ hơn. Khi trời nắng gắt, ánh sáng bị tán xạ trong thủy tinh thể đục làm chói nhiều. Khi trời tối, đồng tử giãn, ánh sáng đi qua vùng thủy tinh thể rộng hơn, người bệnh dễ thấy quầng đèn và giảm tương phản. Vì vậy nhiều người than phiền ban ngày trong nhà còn ổn, nhưng tối ra đường thì rất khó chịu.

Phaco và thủy tinh thể nhân tạo: hiểu đúng trước khi quyết định

Khi đục thủy tinh thể gây giảm thị lực, giảm tương phản, chói lóa hoặc ảnh hưởng sinh hoạt đáng kể, bác sĩ có thể tư vấn phẫu thuật. Phương pháp thường dùng hiện nay là phaco: dùng năng lượng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra ngoài và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là phẫu thuật phổ biến, nhưng vẫn là can thiệp y khoa cần đánh giá trước mổ và theo dõi sau mổ.

Thủy tinh thể nhân tạo có nhiều loại, khác nhau về vật liệu, thiết kế quang học, khả năng chỉnh loạn thị hoặc hỗ trợ nhìn nhiều khoảng cách. Không có loại nào phù hợp cho tất cả mọi người. Lựa chọn phụ thuộc tình trạng giác mạc, võng mạc, thần kinh thị, độ loạn thị, kích thước đồng tử, nghề nghiệp, thói quen đọc sách, lái xe ban đêm, khả năng chấp nhận quầng sáng và chi phí. Người có bệnh hoàng điểm, glôcôm, khô mắt nặng hoặc giác mạc không đều cần được tư vấn kỹ hơn về kỳ vọng sau mổ.

Sau mổ, nhiều người nhận thấy màu trắng sáng hơn và màu xanh tươi hơn vì lớp thủy tinh thể vàng đã được thay bằng thủy tinh thể nhân tạo trong hơn. Tuy nhiên, kết quả thị lực còn phụ thuộc võng mạc, thần kinh thị, tình trạng khô mắt, loạn thị tồn dư và quá trình lành thương. Vì vậy không nên xem mổ cườm khô là bảo đảm nhìn hoàn hảo trong mọi trường hợp.

Những sai lầm thường gặp khi mắt nhìn vàng và giảm tương phản

Lời khuyên thực tế khi chưa mổ hoặc đang theo dõi

Nếu bác sĩ đánh giá đục thủy tinh thể còn nhẹ và chưa cần phẫu thuật, bạn vẫn có thể cải thiện sinh hoạt bằng một số điều chỉnh an toàn. Hãy tăng ánh sáng khi đọc, dùng đèn chiếu từ phía sau vai, chọn chữ lớn hơn trên điện thoại, tăng độ tương phản màn hình, giữ kính sạch, dùng kính chống nắng khi ra ngoài và tránh lái xe ban đêm nếu lóa nhiều. Những biện pháp này không làm hết đục thủy tinh thể nhưng giúp giảm khó chịu trong giai đoạn theo dõi.

Nên khám lại theo hẹn hoặc sớm hơn nếu triệu chứng thay đổi. Ghi chú các tình huống gây khó khăn như đọc báo, đi chợ, lái xe, xem tivi, nhận diện khuôn mặt, té ngã hoặc suýt va chạm. Thông tin này rất hữu ích vì quyết định điều trị không chỉ dựa vào con số thị lực mà còn dựa vào chất lượng sống.

Người bệnh đái tháo đường nên kiểm soát đường huyết và khám đáy mắt định kỳ. Nếu có khô mắt, viêm bờ mi hoặc dị ứng mắt, cần điều trị ổn định vì bề mặt nhãn cầu kém cũng làm giảm chất lượng nhìn và ảnh hưởng đo đạc trước mổ. Nếu đang dùng thuốc toàn thân hoặc thuốc nhỏ mắt, hãy mang theo danh sách khi đi khám.

Khi đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre, bạn cần chuẩn bị gì?

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn các vấn đề về đục thủy tinh thể. Với người than phiền mắt nhìn vàng giảm tương phản, việc khám sẽ tập trung xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ ảnh hưởng và tư vấn hướng xử trí phù hợp, không vội kết luận khi chưa kiểm tra đầy đủ.

Bạn nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, toa thuốc, kết quả khám mắt trước đây và thông tin bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch. Nếu từng phẫu thuật mắt hoặc từng tiêm laser võng mạc, hãy báo với bác sĩ. Người lớn tuổi nên đi cùng người thân nếu thị lực kém hoặc có thể cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt; sau nhỏ thuốc, mắt có thể chói và nhìn gần mờ tạm thời.

Phòng khám có định hướng khám mắt và khúc xạ, sử dụng các thiết bị hỗ trợ đo khám và mài lắp kính như Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 trong mảng kính thuốc, đồng thời là ZEISS Vision Expert. Các điểm này giúp hỗ trợ quy trình đánh giá thị giác và tư vấn kính khi phù hợp. Tuy nhiên, với đục thủy tinh thể, yếu tố quan trọng vẫn là khám đúng, giải thích rõ và cá thể hóa quyết định theo từng mắt.

Câu hỏi thường gặp