Tóm tắt nhanh

Nhìn đôi một mắt là gì?

Trong thực hành khám mắt, bác sĩ thường phân biệt nhìn đôi hai mắt và nhìn đôi một mắt. Nhìn đôi hai mắt thường hết khi che một trong hai mắt, liên quan nhiều đến sự phối hợp vận nhãn, lác, liệt dây thần kinh vận nhãn hoặc bệnh toàn thân. Ngược lại, nhìn đôi một mắt vẫn còn khi che mắt bên kia; nghĩa là vấn đề có thể nằm trong chính hệ quang học của mắt đang nhìn, từ phim nước mắt, giác mạc, thủy tinh thể đến võng mạc.

Người bệnh có thể mô tả rất khác nhau: nhìn một chữ thành hai chữ, đèn đường có bóng phụ, mặt trăng có bóng mờ cạnh bên, hình ảnh bị kéo đuôi, có quầng sáng hoặc nhiều viền. Có người gọi là nhìn đôi, có người gọi là nhìn bóng, nhòe, lóa hoặc không thể lấy nét. Vì mô tả chủ quan dễ lẫn lộn, bác sĩ cần hỏi kỹ: triệu chứng xảy ra ở một mắt hay hai mắt, xuất hiện từ khi nào, liên tục hay từng lúc, có thay đổi khi chớp mắt, có đeo kính hay không, có đau đỏ hay giảm thị lực không.

Thông tin từ các nguồn nhãn khoa lớn như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng nhìn đôi có nhiều nguyên nhân, từ tương đối lành tính đến nghiêm trọng. Vì vậy, triệu chứng mới xuất hiện, tăng nhanh hoặc kèm dấu hiệu bất thường không nên tự kết luận là do tuổi già hay do cườm khô.

Đục thủy tinh thể gây nhìn đôi một mắt như thế nào?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm sau mống mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi còn trong, ánh sáng đi qua tương đối đều. Khi thủy tinh thể bị đục, đặc biệt đục không đồng nhất, từng vùng trong thủy tinh thể có độ trong, độ khúc xạ và khả năng tán xạ khác nhau. Hình ảnh vì thế không còn tập trung thành một điểm sắc nét mà có thể tách thành nhiều điểm hoặc nhiều bóng.

Trong đục thủy tinh thể nhân, người bệnh có thể thấy cận thị tăng lên, đọc gần dễ hơn trong một giai đoạn ngắn nhưng nhìn xa mờ hơn. Trong đục vỏ, các vệt đục hình nan hoa có thể tạo hiện tượng chói lóa và bóng phụ, nhất là khi đồng tử giãn trong bóng tối. Trong đục dưới bao sau, triệu chứng chói sáng khi nhìn nguồn sáng mạnh có thể nổi bật dù mức đục nhìn qua có vẻ chưa quá nặng.

Vì vậy, nhìn đôi một mắt đục thủy tinh thể thường đi kèm các biểu hiện khác chứ hiếm khi là dấu hiệu duy nhất. Người bệnh có thể than phiền nhìn bảng hiệu ban đêm bị lóa, đèn xe ngược chiều gây khó chịu, đọc chữ trên điện thoại phải tăng độ sáng, đổi kính vẫn không đạt thị lực như mong muốn. Một số trường hợp thị lực đo trên bảng vẫn còn tương đối nhưng chất lượng thị giác ngoài đời sống đã giảm đáng kể.

Không phải mọi nhìn đôi một mắt đều do cườm khô

Tại Bến Tre, nhiều cô chú khi thấy nhìn mờ, lóa hoặc nhìn đôi một mắt thường nghĩ ngay đến cườm khô. Đây là suy nghĩ dễ hiểu vì đục thủy tinh thể rất thường gặp ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào cảm giác nhìn đôi để tự kết luận thì có thể bỏ sót những nguyên nhân khác. Một số nguyên nhân có thể điều trị bằng cách đơn giản hơn mổ cườm; một số nguyên nhân lại cần xử trí sớm để tránh ảnh hưởng thị lực.

Điểm mấu chốt là: cùng một lời than nhìn đôi một mắt, nguyên nhân có thể nằm ở nhiều vị trí. Việc thăm khám giúp bác sĩ xác định vấn đề chính, tránh mổ quá sớm khi triệu chứng do nguyên nhân khác, hoặc ngược lại, tránh trì hoãn khi đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.

Vì sao không nên xem nhẹ triệu chứng này?

Nhìn đôi một mắt có thể làm giảm an toàn trong sinh hoạt hằng ngày. Khi đọc thuốc, ký giấy tờ, lái xe, đi cầu thang, nấu ăn hoặc làm việc với máy móc, hình ảnh bị bóng đôi có thể khiến bạn ước lượng sai khoảng cách, đọc nhầm chữ, chói lóa và mỏi mắt. Ở người lớn tuổi, giảm chất lượng thị giác còn làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là trong điều kiện ánh sáng yếu.

Về mặt y khoa, triệu chứng này cũng là tín hiệu để kiểm tra toàn bộ mắt. Đục thủy tinh thể là bệnh có thể điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật khi có chỉ định, nhưng trước khi mổ cần đánh giá võng mạc, giác mạc, nhãn áp, tình trạng khô mắt, độ khúc xạ và nhu cầu thị giác của từng người. Nếu có bệnh đi kèm như thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường, glôcôm hoặc sẹo giác mạc, kỳ vọng sau mổ cần được tư vấn thực tế hơn.

Nói cách khác, nhìn đôi một mắt không chỉ là triệu chứng gây khó chịu; nó là lý do chính đáng để khám mắt tổng quát. Việc khám không nhằm buộc người bệnh phải mổ ngay, mà để biết nguyên nhân, mức độ, nguy cơ và lựa chọn theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Khi nào nên đi khám ngay, khi nào có thể đặt lịch sớm?

Nếu nhìn đôi một mắt đã xuất hiện từ lâu, tăng chậm, không đau đỏ, không giảm thị lực đột ngột, bạn có thể đặt lịch khám mắt trong thời gian gần để đánh giá. Tuy nhiên, có những tình huống không nên chờ đợi. Đau mắt nhiều, đỏ mắt rõ, nhìn mờ đột ngột, chói sáng dữ dội, buồn nôn, thấy quầng xanh đỏ quanh đèn, chấn thương mắt, dị vật, nghi nhiễm trùng hoặc có triệu chứng thần kinh như yếu tay chân, nói khó, sụp mi cần được khám sớm.

Đặc biệt, nếu người bệnh có bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp, đang dùng thuốc corticoid kéo dài, từng phẫu thuật mắt, từng viêm màng bồ đào hoặc có tiền sử glôcôm, việc trì hoãn có thể làm đánh giá khó hơn. Không phải mọi trường hợp đều nguy hiểm, nhưng những yếu tố này làm bác sĩ cần kiểm tra cẩn thận hơn trước khi kết luận nguyên nhân là đục thủy tinh thể đơn thuần.

Khám nhìn đôi một mắt nghi đục thủy tinh thể gồm những gì?

Một lần khám đầy đủ thường bắt đầu bằng khai thác bệnh sử. Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng xuất hiện một mắt hay hai mắt, nhìn đôi theo hướng nào, có thay đổi khi chớp mắt, có kèm lóa, mờ, đau, đỏ, ruồi bay, chớp sáng hay không. Thông tin về bệnh nền, thuốc đang dùng, nghề nghiệp, thói quen lái xe ban đêm và nhu cầu đọc gần cũng rất quan trọng.

Khi nào cần mổ đục thủy tinh thể?

Quyết định mổ đục thủy tinh thể không chỉ dựa vào tuổi hay tên bệnh. Chỉ định thường được cân nhắc khi đục thủy tinh thể làm giảm thị lực hoặc chất lượng thị giác đến mức ảnh hưởng sinh hoạt, công việc, lái xe, đọc sách, chăm sóc bản thân, hoặc khi đục thủy tinh thể cản trở việc theo dõi và điều trị bệnh đáy mắt. Một người có thị lực trên bảng còn khá nhưng chói lóa ban đêm nặng vẫn có thể bị ảnh hưởng nhiều; ngược lại, có người đục nhẹ và sinh hoạt ổn có thể chưa cần mổ ngay.

Phẫu thuật hiện nay thường là phaco: bác sĩ tạo đường mổ nhỏ, dùng năng lượng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Thủy tinh thể nhân tạo có nhiều loại, từ đơn tiêu đến các thiết kế hỗ trợ nhìn nhiều khoảng cách hoặc chỉnh loạn thị. Việc chọn loại nào cần cá thể hóa theo cấu trúc mắt, bệnh lý đi kèm, độ loạn, kích thước đồng tử, nhu cầu nhìn xa gần, thói quen sinh hoạt và khả năng chấp nhận hiện tượng quầng sáng.

Không nên hiểu mổ cườm khô là làm mắt trở lại như mắt trẻ hoàn toàn trong mọi trường hợp. Kết quả sau mổ phụ thuộc vào tình trạng võng mạc, thần kinh thị giác, giác mạc, khô mắt, độ chính xác của đo đạc trước mổ và quá trình lành thương. Bác sĩ có thể giúp cải thiện vấn đề do thủy tinh thể đục, nhưng không thể cam kết loại bỏ mọi nguyên nhân gây mờ hoặc nhìn đôi nếu người bệnh có bệnh mắt khác đi kèm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chẩn đoán và kết quả sau mổ

Cùng là nhìn đôi một mắt nghi do đục thủy tinh thể, mỗi người có bối cảnh khác nhau. Tuổi, nghề nghiệp, mức độ sử dụng màn hình, nhu cầu lái xe ban đêm, bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử phẫu thuật mắt đều ảnh hưởng đến cách tư vấn. Người làm việc cần nhìn gần nhiều có kỳ vọng khác người thường xuyên lái xe đường dài. Người có võng mạc đái tháo đường cần được kiểm tra và kiểm soát bệnh nền cẩn thận hơn.

Tình trạng khô mắt cũng rất đáng chú ý. Khô mắt không chỉ gây nhìn bóng mà còn làm kết quả đo độ kính nội nhãn trước mổ dao động. Vì vậy, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể ưu tiên ổn định bề mặt nhãn cầu trước khi đo sinh trắc học hoặc trước khi lên kế hoạch phẫu thuật. Điều này không phải trì hoãn không cần thiết, mà nhằm tăng độ tin cậy của thông số.

Loạn thị giác mạc là yếu tố khác. Nếu loạn thị đáng kể, chỉ thay thủy tinh thể đục bằng thủy tinh thể nhân tạo đơn tiêu thông thường có thể chưa tối ưu thị lực không kính. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với thủy tinh thể nhân tạo chỉnh loạn hoặc đa tiêu. Quyết định cần dựa trên đo đạc khách quan, khám lâm sàng và trao đổi về lợi ích, giới hạn, chi phí, khả năng phải đeo kính bổ sung sau mổ.

Ở Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ, đánh giá cườm khô và tư vấn hướng xử trí. Phòng khám định hướng thực tế: giải thích nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng, lựa chọn theo dõi hay chuyển phẫu thuật khi phù hợp, không khuyến khích quyết định vội chỉ dựa vào một triệu chứng.

Những sai lầm thường gặp khi bị nhìn đôi một mắt

Lời khuyên của bác sĩ khi nghi nhìn đôi một mắt do đục thủy tinh thể

Trước hết, hãy ghi nhận triệu chứng một cách cụ thể. Bạn có thể thử che từng mắt để biết triệu chứng ở mắt nào, ghi lại thời điểm xuất hiện, hoàn cảnh làm nặng hơn như đi nắng, lái xe ban đêm, đọc lâu, dùng màn hình, hoặc khi mắt khô mỏi. Nếu có kính đang dùng, hãy mang theo khi đi khám, kể cả kính cũ và kính mới, vì thông tin này giúp bác sĩ đánh giá quá trình thay đổi khúc xạ.

Thứ hai, không nên chỉ dựa vào tuổi. Đục thủy tinh thể thường gặp ở người lớn tuổi nhưng người trẻ vẫn có thể bị đục do chấn thương, viêm, bệnh chuyển hóa, dùng thuốc hoặc bẩm sinh. Ngược lại, người lớn tuổi có thể nhìn đôi do khô mắt, giác mạc hoặc võng mạc chứ không phải do cườm là chính.

Thứ ba, nếu được khuyên mổ, hãy hỏi rõ mục tiêu phẫu thuật là gì: cải thiện nhìn xa, giảm chói, giảm nhìn bóng, hỗ trợ sinh hoạt nào; mắt có bệnh kèm không; sau mổ có thể cần kính không; loại thủy tinh thể nhân tạo nào phù hợp; cần tái khám ra sao. Một cuộc trao đổi rõ ràng giúp người bệnh có kỳ vọng thực tế và hợp tác tốt hơn sau mổ.

Thứ tư, chăm sóc bệnh nền cũng quan trọng. Người bệnh đái tháo đường nên kiểm soát đường huyết và khám đáy mắt định kỳ. Người tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc dài ngày nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ. Phẫu thuật mắt tuy thường được thực hiện nhanh, nhưng vẫn cần đánh giá toàn trạng và nguy cơ cá nhân.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Bạn nên đặt lịch khám nếu nhìn đôi một mắt kéo dài vài ngày đến vài tuần, tái diễn nhiều lần, tăng dần, ảnh hưởng đọc sách, lái xe, xem tivi, dùng điện thoại hoặc làm việc. Người đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể nhưng gần đây thấy lóa nhiều hơn, đổi kính không còn rõ, hoặc muốn được tư vấn về mổ đục thủy tinh thể cũng nên kiểm tra lại.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh phục vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K, tròng kính Essilor và ZEISS. Trong nhóm bệnh đục thủy tinh thể, mục tiêu của buổi khám là xác định nguyên nhân gây mờ hoặc nhìn đôi, đánh giá mức độ cườm, phát hiện bệnh phối hợp và tư vấn hướng phù hợp. Một số thiết bị và hệ thống hỗ trợ tại phòng khám như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 được sử dụng trong phạm vi phù hợp với từng dịch vụ, đặc biệt trong đo khám khúc xạ và tư vấn kính.

Địa chỉ phòng khám: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86. Khi đi khám, bạn nên mang theo kính đang dùng, toa thuốc, kết quả khám cũ, danh sách thuốc đang uống và thông tin bệnh nền. Nếu có triệu chứng cấp tính như đau mắt nhiều, đỏ mắt, giảm thị lực đột ngột hoặc chấn thương, hãy ưu tiên khám sớm thay vì chờ lịch thuận tiện.

Câu hỏi thường gặp