Tóm tắt nhanh: lóa đèn ban đêm có đáng lo không?

Vì sao đục thủy tinh thể có thể gây chói sáng, lóa đèn?

Thủy tinh thể là một thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Ở mắt khỏe mạnh, thủy tinh thể trong suốt, ánh sáng đi qua tương đối đều. Khi tuổi tăng hoặc do các yếu tố khác, protein trong thủy tinh thể có thể biến đổi, làm thủy tinh thể trở nên mờ, vàng, đục hoặc có vùng đục không đồng nhất. Hiện tượng này thường được gọi là đục thủy tinh thể, trong dân gian còn gọi là cườm khô.

Khi thủy tinh thể đục, ánh sáng không còn đi thẳng gọn vào mắt mà bị tán xạ. Vào ban ngày, môi trường đủ sáng nên nhiều người vẫn sinh hoạt tạm ổn. Nhưng vào ban đêm, đồng tử giãn lớn hơn để thu ánh sáng, các tia sáng từ đèn pha, đèn đường hoặc đèn LED có thể đi qua nhiều vùng đục hơn. Kết quả là bạn thấy quầng sáng, tia sáng kéo dài, cảm giác bị chói, hoặc mất vài giây mới nhìn lại rõ sau khi gặp nguồn sáng mạnh.

Ở một số dạng đục thủy tinh thể, đặc biệt là đục dưới bao sau hoặc đục nhân tiến triển, triệu chứng chói lóa có thể gây khó chịu sớm dù thị lực đo trên bảng chữ chưa giảm quá nhiều. Đây là lý do có người đi khám vì ban ngày đọc chữ còn được nhưng ban đêm rất ngại lái xe. Khi bác sĩ đánh giá, không chỉ nhìn vào con số thị lực mà còn xem mức độ ảnh hưởng đến công việc, đi lại, đọc sách, nấu ăn, lái xe và an toàn sinh hoạt.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, các biểu hiện thường gặp của đục thủy tinh thể có thể gồm nhìn mờ, chói với ánh sáng, khó nhìn ban đêm, nhìn màu nhạt hơn và cần thay kính thường xuyên. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không đặc hiệu hoàn toàn, vì vậy khám mắt toàn diện vẫn là bước quan trọng để xác định nguyên nhân.

Không phải mọi trường hợp lóa đèn đều là đục thủy tinh thể

Khi tìm kiếm chói sáng lóa đèn ban đêm đục thủy tinh thể, nhiều người lo lắng rằng mình đã đến lúc phải mổ. Trên thực tế, lóa đèn là triệu chứng chung của nhiều tình trạng ở mắt. Một số nguyên nhân có thể điều chỉnh bằng kính, điều trị bề mặt mắt hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt; một số khác cần theo dõi chuyên khoa.

Khô mắt là nguyên nhân rất thường gặp. Lớp phim nước mắt không ổn định làm bề mặt giác mạc mất đều, ánh sáng bị méo và tán xạ. Người làm việc máy tính nhiều, ở phòng máy lạnh, ít chớp mắt, đi xe máy gió bụi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người dùng một số thuốc toàn thân có thể dễ bị khô mắt hơn. Triệu chứng khô mắt đôi khi không chỉ là khô rát mà còn là nhòe từng lúc, lóa khi nhìn đèn, cộm xốn và cần chớp mắt mới rõ hơn.

Tật khúc xạ chưa được chỉnh đúng cũng có thể gây lóa, nhất là loạn thị. Khi trục loạn thị hoặc độ kính chưa phù hợp, ánh đèn có thể kéo tia, méo hình, khó tập trung. Người đã dùng một cặp kính lâu năm, kính trầy xước, lớp phủ bong, gọng lệch hoặc tròng kính không đúng tâm cũng có thể thấy lóa hơn vào ban đêm. Với người trẻ, đây là nhóm nguyên nhân cần được kiểm tra trước khi nghĩ đến đục thủy tinh thể.

Các bệnh lý giác mạc như sẹo giác mạc, giác mạc chóp, phù giác mạc, viêm giác mạc hoặc biến chứng sau chấn thương cũng có thể làm ánh sáng tán xạ. Ngoài ra, bệnh võng mạc, glôcôm, viêm trong mắt, tác dụng phụ của thuốc làm giãn đồng tử hoặc thay đổi kích thước đồng tử cũng có thể gây khó nhìn ban đêm. Vì vậy, bác sĩ thường không chỉ soi thủy tinh thể mà còn đo khúc xạ, đánh giá giác mạc, áp lực mắt và đáy mắt khi cần.

Vì sao triệu chứng lóa đèn ban đêm quan trọng?

Nhiều người chấp nhận nhìn mờ nhẹ vì nghĩ đó là dấu hiệu tuổi tác bình thường. Tuy nhiên, lóa đèn ban đêm có ý nghĩa thực tế lớn vì liên quan trực tiếp đến an toàn. Khi gặp đèn pha xe đối diện, mắt bị tán xạ ánh sáng nhiều hơn sẽ khó nhận ra vạch đường, người đi bộ, xe đạp hoặc chướng ngại vật. Thời gian phục hồi sau chói cũng có thể kéo dài, khiến bạn mất tự tin khi lái xe.

Ở người lớn tuổi, thị lực giảm và độ tương phản kém còn làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là khi đi cầu thang, nhà vệ sinh, sân tối hoặc nơi ánh sáng thay đổi đột ngột. Một số người không nhận ra mình đã giảm thị lực vì hai mắt bù trừ cho nhau. Chỉ khi che từng mắt mới phát hiện một mắt nhìn mờ hơn rõ rệt. Vì vậy, triệu chứng lóa đèn không nên bị xem nhẹ nếu kéo dài hoặc tăng dần.

Đối với đục thủy tinh thể, thời điểm cân nhắc mổ cườm khô không chỉ dựa vào việc thủy tinh thể đục bao nhiêu phần trăm. Bác sĩ sẽ xem mức độ ảnh hưởng đến chất lượng sống, nghề nghiệp, khả năng tự chăm sóc, bệnh mắt kèm theo và mong đợi thị giác của người bệnh. Người còn làm việc, lái xe nhiều hoặc cần nhìn tinh tế có thể khó chịu sớm hơn. Người ít nhu cầu thị giác ban đêm có thể theo dõi lâu hơn nếu thị lực vẫn đáp ứng sinh hoạt và không có yếu tố nguy cơ khác.

Điều quan trọng là không nên đợi đến khi mắt quá mờ mới đi khám. Đục thủy tinh thể quá chín có thể làm việc đánh giá đáy mắt khó hơn và đôi khi khiến phẫu thuật phức tạp hơn. Ngược lại, cũng không phải cứ phát hiện đục nhẹ là phải mổ ngay. Cách tiếp cận hợp lý là khám, đo thị lực, đánh giá nguyên nhân, trao đổi lợi ích và rủi ro rồi quyết định theo từng trường hợp.

Khi nào nên khám mắt nếu bị chói sáng, lóa đèn?

Bạn nên đặt lịch khám mắt nếu tình trạng chói lóa kéo dài hơn vài tuần, lặp lại thường xuyên, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến lái xe ban đêm. Người trên 40 tuổi nên kiểm tra mắt định kỳ, còn người trên 50 tuổi có triệu chứng mới xuất hiện nên khám sớm hơn để đánh giá thủy tinh thể, khúc xạ, nhãn áp và đáy mắt. Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, tiền sử chấn thương mắt, phẫu thuật mắt, dùng corticoid kéo dài hoặc có bệnh mắt trong gia đình cũng không nên chủ quan.

Nếu bạn đang ở Bến Tre và cảm thấy khó chịu khi nhìn đèn pha, nhìn mờ về đêm, thay kính không cải thiện hoặc nghi ngờ cườm khô, có thể bắt đầu bằng khám mắt tổng quát. Khám tổng quát giúp xác định vấn đề nằm ở kính, bề mặt mắt, thủy tinh thể hay phần sau của mắt. Khi cần, bác sĩ sẽ tư vấn thêm về theo dõi, điều trị khô mắt, cập nhật kính hoặc đánh giá mổ đục thủy tinh thể bằng phaco.

Khám chói lóa nghi đục thủy tinh thể thường gồm những gì?

Một lần khám mắt vì chói lóa không chỉ là đọc bảng thị lực. Bác sĩ cần hiểu hoàn cảnh xuất hiện triệu chứng, nghề nghiệp, thói quen lái xe, loại kính đang dùng, bệnh toàn thân và thuốc đang sử dụng. Người bệnh nên mang theo kính cũ, toa kính cũ, giấy tờ phẫu thuật mắt trước đây nếu có, và mô tả rõ triệu chứng xuất hiện ở một mắt hay hai mắt.

Quy trình có thể thay đổi tùy tình trạng từng người, nhưng thường gồm các bước cơ bản sau. Mục tiêu là phân biệt nguyên nhân ở khúc xạ, bề mặt mắt, thủy tinh thể, nhãn áp hoặc đáy mắt. Khi nghi cần phẫu thuật, bác sĩ có thể chỉ định thêm sinh trắc học nhãn cầu để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo và đánh giá các yếu tố liên quan đến kết quả sau mổ.

Yếu tố làm bạn dễ bị chói lóa hơn

Cảm giác chói lóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố chứ không chỉ riêng thủy tinh thể. Tuổi tác là yếu tố thường gặp nhất vì thủy tinh thể dần thay đổi theo thời gian, đồng thời đồng tử, võng mạc và khả năng thích nghi sáng tối cũng thay đổi. Tuy nhiên, có người lớn tuổi ít lóa, có người trẻ lại lóa nhiều do loạn thị, khô mắt hoặc giác mạc không đều.

Đái tháo đường có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể và cũng ảnh hưởng võng mạc. Người bệnh đái tháo đường nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ. Dùng thuốc corticoid kéo dài, dù dạng uống, tiêm, hít hoặc nhỏ mắt không đúng chỉ định, có thể liên quan đến một số vấn đề ở mắt như đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp. Vì vậy không nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi bị đỏ mắt, ngứa mắt hay cộm xốn.

Chấn thương mắt, viêm trong mắt, phẫu thuật mắt trước đây, tiếp xúc tia cực tím nhiều mà không bảo vệ phù hợp cũng có thể góp phần làm thủy tinh thể thay đổi sớm hơn. Bên cạnh đó, kính mắt kém chất lượng, tròng kính trầy xước, bẩn, lớp phủ chống phản quang xuống cấp hoặc gọng kính lệch cũng làm lóa nhiều hơn. Người lái xe ban đêm thường xuyên nên kiểm tra không chỉ mắt mà cả chất lượng kính đang đeo.

Môi trường sống ở Bến Tre và các tỉnh miền Tây có nhiều nắng, gió, bụi đường, đi xe máy thường xuyên. Các yếu tố này có thể làm khô mắt hoặc kích ứng mắt, khiến triệu chứng chói lóa rõ hơn. Việc đội nón, dùng kính bảo vệ phù hợp, nghỉ mắt khi làm việc màn hình và khám mắt định kỳ là những biện pháp thực tế giúp phát hiện sớm vấn đề.

Mổ đục thủy tinh thể có giúp giảm chói lóa không?

Nếu nguyên nhân chính gây chói sáng là đục thủy tinh thể, phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo có thể giúp cải thiện thị lực và giảm lóa ở nhiều trường hợp. Phương pháp phổ biến hiện nay là phaco, trong đó bác sĩ dùng năng lượng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Tuy nhiên, mức độ cải thiện sau mổ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng giác mạc, võng mạc, thần kinh thị, bệnh toàn thân và loại thủy tinh thể nhân tạo được lựa chọn.

Điều cần nhấn mạnh là mổ cườm khô không phải là một quyết định chỉ dựa trên mong muốn hết lóa ngay lập tức. Trước mổ, người bệnh cần được khám, đo đạc và tư vấn kỹ. Nếu ngoài đục thủy tinh thể còn có khô mắt, bệnh võng mạc do đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, glôcôm hoặc sẹo giác mạc, thị lực sau mổ có thể bị giới hạn. Bác sĩ cần giải thích kỳ vọng thực tế để người bệnh hiểu rõ lợi ích và giới hạn.

Thủy tinh thể nhân tạo có nhiều nhóm khác nhau. Loại đơn tiêu thường giúp nhìn rõ ở một khoảng tiêu cự chính, thường là nhìn xa, và người bệnh có thể vẫn cần kính đọc gần. Một số loại thủy tinh thể nhân tạo có thiết kế hỗ trợ nhìn nhiều khoảng cách hoặc chỉnh loạn thị, nhưng không phù hợp cho tất cả mọi người. Một số thiết kế có thể liên quan đến quầng sáng hoặc chói lóa ban đêm ở một số người, nên cần đánh giá nghề nghiệp, thói quen lái xe, kích thước đồng tử, tình trạng giác mạc, võng mạc và mong đợi của bệnh nhân trước khi chọn.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn theo hướng thực tế: đo khám, đánh giá mức độ ảnh hưởng, giải thích lựa chọn và chuyển bước phù hợp khi cần mổ đục thủy tinh thể. Các thiết bị và quy trình như sinh trắc học nhãn cầu, đo khúc xạ, đánh giá kính, cùng kinh nghiệm tư vấn thủy tinh thể nhân tạo giúp quá trình ra quyết định rõ ràng hơn. Các trust point như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ trong hệ sinh thái chăm sóc thị giác và kính, nhưng quyết định y khoa vẫn cần dựa trên khám trực tiếp.

Những sai lầm thường gặp khi bị lóa đèn ban đêm

Sai lầm đầu tiên là tự mua thuốc nhỏ mắt với kỳ vọng làm tan cườm. Hiện nay, điều trị đục thủy tinh thể gây ảnh hưởng thị giác đáng kể chủ yếu vẫn là phẫu thuật thay thủy tinh thể đục bằng thủy tinh thể nhân tạo khi có chỉ định phù hợp. Một số thuốc nhỏ mắt có thể hỗ trợ triệu chứng khô mắt hoặc viêm dị ứng, nhưng không nên tự dùng, đặc biệt là thuốc có corticoid, vì có thể gây tác dụng phụ nếu dùng sai.

Sai lầm thứ hai là thay kính liên tục mà không khám mắt đầy đủ. Kính đúng độ rất quan trọng, nhưng nếu nguyên nhân mờ và lóa là đục thủy tinh thể tiến triển, bệnh giác mạc hoặc bệnh võng mạc, việc đổi kính nhiều lần có thể không giải quyết được vấn đề. Ngược lại, cũng có người nghĩ mình bị cườm nhưng thực ra chỉ cần chỉnh loạn thị hoặc xử trí khô mắt. Vì vậy, khám đầy đủ giúp tránh cả hai thái cực: lo quá mức và chủ quan quá mức.

Sai lầm thứ ba là tiếp tục lái xe ban đêm dù bản thân đã thấy không an toàn. Nếu bạn thường xuyên bị chói khi gặp đèn pha, không nhìn rõ vạch đường hoặc phải giảm tốc đột ngột vì lóa, nên hạn chế lái xe ban đêm cho đến khi được kiểm tra. An toàn của bạn và người khác trên đường quan trọng hơn việc cố gắng chịu đựng.

Sai lầm thứ tư là đợi mắt mờ nhiều mới khám. Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ nên người bệnh dễ thích nghi và không nhận ra mức giảm. Việc khám định kỳ giúp theo dõi mức độ đục, phát hiện bệnh kèm theo và chọn thời điểm can thiệp hợp lý hơn. Với người có bệnh nền như đái tháo đường, khám mắt định kỳ còn giúp phát hiện sớm tổn thương võng mạc.

Sai lầm cuối cùng là kỳ vọng phẫu thuật sẽ giải quyết mọi vấn đề thị giác trong mọi hoàn cảnh. Mổ đục thủy tinh thể có thể cải thiện đáng kể khi chỉ định đúng, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào tình trạng toàn bộ hệ thống thị giác. Một số người vẫn cần kính sau mổ, vẫn cần điều trị khô mắt, hoặc thị lực bị giới hạn do bệnh võng mạc, thần kinh thị. Tư vấn trước mổ càng rõ ràng thì kỳ vọng sau mổ càng thực tế.

Lời khuyên thực tế để giảm khó chịu trong lúc chờ khám

Trong khi chờ lịch khám, bạn có thể thực hiện một số biện pháp an toàn để giảm khó chịu. Trước hết, lau sạch kính, kiểm tra tròng kính có trầy, mờ, bong lớp phủ hay không. Kính bẩn hoặc trầy có thể làm lóa rõ hơn, nhất là với đèn LED và đèn pha. Nếu kính đã dùng nhiều năm, nên mang theo khi đi khám để bác sĩ hoặc kỹ thuật viên đánh giá.

Thứ hai, cải thiện ánh sáng trong nhà. Người có đục thủy tinh thể thường cần ánh sáng đều và đủ, nhưng ánh sáng chói trực tiếp lại gây khó chịu. Nên dùng đèn phân bố đều, tránh để bóng đèn chiếu thẳng vào mắt, tăng ánh sáng khi đọc nhưng không đặt nguồn sáng ngay trước mặt. Khi đi từ nơi sáng ra tối hoặc ngược lại, hãy cho mắt vài giây thích nghi.

Thứ ba, nếu mắt hay cộm, rát, nhòe từng lúc khi nhìn màn hình, hãy nghỉ mắt theo nguyên tắc nhìn xa định kỳ, chớp mắt chủ động và tránh luồng gió quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt có hoạt chất mạnh khi chưa được khám. Nếu đã từng được bác sĩ chẩn đoán khô mắt và hướng dẫn sản phẩm phù hợp, bạn có thể dùng theo đúng chỉ dẫn trước đó.

Thứ tư, hạn chế lái xe ban đêm nếu bạn thấy không an toàn. Có thể nhờ người thân chở, chọn thời điểm đi ban ngày, đi tuyến đường quen thuộc, giữ kính chắn gió xe sạch và tránh nhìn trực diện vào đèn pha đối diện. Đây chỉ là biện pháp tạm thời, không thay thế việc tìm nguyên nhân.

Cuối cùng, ghi lại triệu chứng trước khi khám. Ví dụ: lóa khi nhìn đèn pha hay cả khi đọc điện thoại, một mắt hay hai mắt, có nhìn mờ tăng dần không, có đau đỏ không, thay kính có cải thiện không. Thông tin cụ thể giúp bác sĩ đánh giá nhanh và chính xác hơn.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Bạn có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh khi cần kiểm tra nguyên nhân chói lóa, đo khúc xạ, khám mắt tổng quát, đánh giá đục thủy tinh thể hoặc tư vấn mổ cườm khô. Phòng khám tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, thuận tiện cho người dân trong khu vực Bến Tre và các vùng lân cận.

Với nhóm triệu chứng chói sáng lóa đèn ban đêm đục thủy tinh thể, mục tiêu thăm khám là xác định nguyên nhân chính, không vội quy kết. Nếu vấn đề nằm ở kính, người bệnh có thể được tư vấn khúc xạ và tròng kính phù hợp. Nếu có khô mắt, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ và hướng xử trí. Nếu đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ sẽ tư vấn về phaco, thủy tinh thể nhân tạo, lợi ích, giới hạn và các bước cần chuẩn bị.

Người bệnh nên gọi hotline 079 860 86 86 để được hướng dẫn thời gian phù hợp, nhất là khi cần nhỏ giãn đồng tử hoặc có người lớn tuổi đi cùng. Khi đi khám, nên mang kính đang dùng, toa thuốc, giấy tờ bệnh nền, kết quả khám mắt cũ và danh sách thuốc đang sử dụng. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn và giảm nguy cơ bỏ sót yếu tố quan trọng.

Câu hỏi thường gặp