Hỏi đáp mắt
Đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không?
Nhiều người thấy mắt mờ, chói sáng hoặc mỏi sau khi dùng điện thoại lâu nên lo lắng rằng màn hình đã làm thủy tinh thể bị đục. Câu trả lời cần thận trọng: nhìn điện thoại nhiều thường liên quan đến mỏi mắt kỹ thuật số, khô mắt và rối loạn điều tiết, nhưng hiện chưa phải nguyên nhân chính được chứng minh gây đục thủy tinh thể.
Lưu ý y khoa: Chỉ tham khảo, không thay thế khám. Triệu chứng nặng hãy khám sớm.
Tóm tắt nhanh cho người đang lo lắng
Nếu bạn đang tìm câu trả lời cho câu hỏi đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không, có thể hiểu ngắn gọn như sau: dùng điện thoại nhiều không được xem là nguyên nhân điển hình gây đục thủy tinh thể. Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể trong mắt mất dần độ trong suốt, thường gặp hơn khi lớn tuổi, có thể liên quan đến tia cực tím, đái tháo đường, chấn thương mắt, dùng corticoid kéo dài, hút thuốc lá, một số bệnh mắt hoặc yếu tố bẩm sinh.
Tuy vậy, điện thoại vẫn có thể làm mắt khó chịu. Khi nhìn gần liên tục, bạn chớp mắt ít hơn, cơ điều tiết phải làm việc lâu hơn, bề mặt mắt dễ khô hơn. Vì vậy nhiều người có cảm giác mờ, nhức, rát, cay mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc đau đầu sau vài giờ dùng màn hình. Những triệu chứng này dễ bị nhầm với bệnh nặng, trong đó có đục thủy tinh thể, nhưng cơ chế không giống nhau.
Điểm quan trọng là không nên tự kết luận chỉ dựa vào cảm giác mờ mắt. Nếu thị lực giảm từ từ, nhìn đèn bị quầng, chói khi đi nắng hoặc lái xe ban đêm, phải thay kính liên tục mà vẫn không rõ, bạn nên khám mắt để kiểm tra khúc xạ, giác mạc, đáy mắt và thủy tinh thể. Khám trực tiếp giúp phân biệt mờ do cận, loạn, lão thị, khô mắt, bệnh võng mạc, glaucoma hay đục thủy tinh thể.
Đục thủy tinh thể là gì?
Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ. Ở người trẻ và mắt khỏe, thủy tinh thể trong, đàn hồi và giúp mắt điều chỉnh tiêu điểm khi nhìn xa gần. Khi các protein trong thủy tinh thể biến đổi, kết tụ hoặc sắp xếp không còn trong suốt, ánh sáng đi qua bị tán xạ. Tình trạng đó gọi là đục thủy tinh thể, dân gian thường gọi là cườm khô.
Đục thủy tinh thể không phải lúc nào cũng xuất hiện đột ngột. Phần lớn trường hợp tiến triển từ từ trong nhiều tháng đến nhiều năm. Người bệnh có thể thấy mắt mờ như có màn sương, nhìn màu sắc nhạt hơn, chói khi gặp đèn xe hoặc ánh nắng, đọc sách cần ánh sáng mạnh hơn, thay kính nhiều lần nhưng thị lực không cải thiện như trước. Có người thấy nhìn gần tạm rõ hơn trong một giai đoạn, nhưng đó không có nghĩa là mắt khỏe lên.
Đục thủy tinh thể có nhiều dạng: đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao sau, đục bẩm sinh, đục do chấn thương hoặc do bệnh toàn thân. Mỗi dạng có biểu hiện và tốc độ tiến triển khác nhau. Ví dụ đục dưới bao sau có thể gây chói và giảm thị lực rõ dù mức đục nhìn ngoài không quá nặng; đục nhân thường làm thay đổi độ kính và tiến triển dần theo tuổi. Vì vậy, muốn biết có đục thủy tinh thể hay không, bác sĩ cần khám bằng đèn sinh hiển vi và đánh giá toàn diện thị lực.
Thông tin từ các tổ chức nhãn khoa như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng tuổi tác là yếu tố nguy cơ rất thường gặp, bên cạnh ánh nắng, bệnh lý toàn thân và một số thuốc. Điều này giúp chúng ta hiểu đúng hơn vai trò của màn hình điện thoại: nó có thể gây khó chịu mắt, nhưng không nên xem là thủ phạm duy nhất hoặc chính yếu của đục thủy tinh thể.
Nhìn điện thoại nhiều có làm đục thủy tinh thể không?
Câu trả lời thực tế
Hiện nay, bằng chứng y khoa chưa xem việc nhìn điện thoại nhiều là nguyên nhân trực tiếp, thường gặp và đã được chứng minh rõ ràng gây đục thủy tinh thể ở người bình thường. Ánh sáng từ điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính chủ yếu gây mỏi mắt do nhìn gần lâu, chớp mắt ít và tập trung kéo dài. Cảm giác mờ sau khi dùng màn hình có thể cải thiện khi nghỉ mắt, nhỏ nước mắt nhân tạo phù hợp hoặc điều chỉnh thói quen, nhưng không thể dùng cảm giác đó để chẩn đoán thủy tinh thể bị đục.
Vì sao nhiều người vẫn nghi ngờ?
Người dùng điện thoại nhiều thường nhận thấy mắt mờ hơn vào cuối ngày. Nếu đang ở tuổi trên 40, có lão thị, cận loạn chưa chỉnh đúng, khô mắt hoặc đục thủy tinh thể giai đoạn sớm, việc nhìn màn hình lâu làm triệu chứng lộ rõ hơn. Khi đó điện thoại giống như yếu tố làm bộc lộ khó chịu, không nhất thiết là nguyên nhân tạo ra đục thủy tinh thể. Cách phân biệt an toàn nhất vẫn là khám mắt.
Ánh sáng xanh là chủ đề được nhắc nhiều. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy ánh sáng năng lượng cao có thể ảnh hưởng mô mắt trong điều kiện nhất định, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc ánh sáng từ điện thoại hằng ngày gây đục thủy tinh thể theo cách rõ ràng ở người. Cường độ ánh sáng từ mặt trời, đặc biệt tia cực tím, là vấn đề quan trọng hơn với thủy tinh thể. Vì vậy, bảo vệ mắt khi ra nắng bằng kính chống UV đạt chuẩn thường có ý nghĩa hơn việc quá lo sợ màn hình trong nhà.
Nói cách khác, nếu hỏi đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không, câu trả lời là: không nên quy kết như vậy. Nhưng nếu hỏi dùng điện thoại nhiều có hại cho mắt không, câu trả lời là có thể gây hại theo hướng khác: mỏi mắt, khô mắt, đau đầu, rối loạn giấc ngủ nếu dùng ban đêm, tăng thời gian nhìn gần ở trẻ em và có thể liên quan đến nguy cơ tiến triển cận thị khi thiếu hoạt động ngoài trời. Do đó, lời khuyên đúng không phải là sợ hãi màn hình, mà là dùng hợp lý và khám khi có dấu hiệu bất thường.
Điện thoại thường gây vấn đề gì cho mắt?
Khi nhìn điện thoại, mắt phải tập trung ở khoảng cách gần, thường chỉ 25 đến 40 cm. Nếu dùng liên tục trong thời gian dài, cơ thể mi phải điều tiết lâu, hai mắt phải quy tụ, còn bề mặt mắt lại ít được phủ đều nước mắt vì tần suất chớp mắt giảm. Đây là cơ chế phổ biến của hội chứng thị giác màn hình, hay mỏi mắt kỹ thuật số.
1. Khô mắt và rát mắt
Nhìn màn hình lâu làm số lần chớp mắt giảm. Lớp phim nước mắt bốc hơi nhanh hơn, gây cộm, xốn, nóng rát, chảy nước mắt phản xạ hoặc cảm giác có bụi. Người làm việc máy lạnh, dùng kính áp tròng, phụ nữ sau sinh hoặc người lớn tuổi có thể khó chịu nhiều hơn.
2. Mờ mắt từng lúc
Mờ do màn hình thường dao động: lúc rõ, lúc mờ; nghỉ một lát có thể dễ chịu hơn. Nguyên nhân có thể là co quắp điều tiết, khô mắt, độ kính không phù hợp hoặc ánh sáng môi trường kém. Mờ do đục thủy tinh thể thường dai dẳng hơn và tăng dần theo thời gian.
3. Nhức mắt, đau đầu
Chữ nhỏ, độ sáng quá cao hoặc quá thấp, tư thế cúi lâu, dùng điện thoại trước khi ngủ đều có thể gây nhức mắt và đau đầu. Nếu đau nhiều, kèm đỏ mắt, buồn nôn, nhìn quầng xanh đỏ quanh đèn hoặc giảm thị lực, cần khám sớm vì có thể liên quan bệnh lý khác.
4. Ảnh hưởng trẻ em
Ở trẻ, vấn đề đáng quan tâm không phải đục thủy tinh thể do điện thoại, mà là thời gian nhìn gần kéo dài, ít ra ngoài trời, tư thế học không đúng và khó phát hiện sớm tật khúc xạ. Kiểm soát cận thị cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, trục nhãn cầu, giác mạc, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám.
Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ đục thủy tinh thể thường gặp
Để tránh hiểu lầm, cần nhìn đục thủy tinh thể như một bệnh có nhiều yếu tố nguy cơ. Có người lớn tuổi nhưng đục nhẹ, có người trẻ hơn lại đục sớm do bệnh nền, chấn thương hoặc thuốc. Việc biết các yếu tố này giúp bạn chủ động phòng ngừa phần nào và đi khám đúng lúc.
Tuổi tác
Đây là yếu tố thường gặp nhất. Theo thời gian, protein trong thủy tinh thể thay đổi, khả năng chống oxy hóa giảm và độ trong suốt kém dần. Người trên 50 tuổi nên quan tâm hơn đến khám mắt định kỳ, đặc biệt khi thấy chói sáng hoặc thị lực giảm.
Tia cực tím
Tiếp xúc ánh nắng nhiều năm, nhất là không bảo vệ mắt, có thể góp phần làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể. Người làm việc ngoài trời ở Bến Tre như đi ruộng, đi vườn, chạy xe đường dài hoặc buôn bán ngoài nắng nên dùng nón rộng vành và kính có chống UV phù hợp.
Đái tháo đường và bệnh toàn thân
Đường huyết kiểm soát chưa tốt có thể làm đục thủy tinh thể xuất hiện sớm hơn hoặc tiến triển nhanh hơn. Một số rối loạn chuyển hóa, viêm mắt kéo dài hoặc bệnh lý khác cũng có thể liên quan. Người có bệnh nền nên khám mắt theo lịch bác sĩ khuyến nghị.
Thuốc và chấn thương
Dùng corticoid kéo dài, đặc biệt không theo dõi y khoa, có thể tăng nguy cơ đục thủy tinh thể và glaucoma. Chấn thương mắt, phẫu thuật mắt trước đó hoặc viêm nội nhãn cũng là yếu tố cần lưu ý. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần.
Các yếu tố khác gồm hút thuốc lá, uống rượu nhiều, tiền sử gia đình, dinh dưỡng kém, tiếp xúc bức xạ hoặc một số bệnh mắt. Tài liệu của National Eye Institute cũng nêu các yếu tố nguy cơ tương tự, trong đó phòng tránh tia UV và quản lý bệnh nền là nội dung quan trọng.
Vì sao câu hỏi này quan trọng?
Câu hỏi đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến cách người bệnh xử trí. Nếu nghĩ tất cả do điện thoại, nhiều người chỉ giảm dùng màn hình rồi bỏ qua việc khám mắt, trong khi nguyên nhân mờ có thể là đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc do đái tháo đường, tăng nhãn áp, thoái hóa hoàng điểm, viêm giác mạc hoặc tật khúc xạ. Ngược lại, nếu quá lo sợ đục thủy tinh thể, người trẻ có thể căng thẳng không cần thiết trong khi vấn đề chính chỉ là khô mắt hoặc độ kính chưa đúng.
Về mặt thực hành, bác sĩ không chẩn đoán đục thủy tinh thể chỉ bằng câu hỏi dùng điện thoại bao lâu mỗi ngày. Bác sĩ cần đo thị lực, đo khúc xạ, khám bề mặt nhãn cầu, soi đèn khe đánh giá thủy tinh thể, đo nhãn áp khi cần và kiểm tra đáy mắt tùy trường hợp. Một số người có đục thủy tinh thể nhưng thị lực vẫn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt; một số khác đục không quá dày nhưng lại rất chói hoặc khó lái xe ban đêm. Vì vậy mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống quan trọng không kém mức đục quan sát được.
Với người dân tại Bến Tre, thói quen đi nắng, chạy xe máy, làm vườn, tiếp xúc gió bụi và dùng điện thoại buổi tối khá phổ biến. Những yếu tố này có thể cùng lúc làm mắt khó chịu. Do đó, lời khuyên hợp lý là vừa giảm tải màn hình, vừa bảo vệ mắt ngoài trời, vừa khám định kỳ khi có nguy cơ. Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt kéo dài, đặc biệt thuốc có corticoid, vì có thể che lấp triệu chứng và gây tác dụng phụ.
Khi nào cần đi khám thay vì chỉ nghỉ điện thoại?
Nghỉ mắt là cần thiết, nhưng không phải triệu chứng nào cũng nên chờ. Bạn nên đi khám nếu mờ mắt kéo dài, giảm thị lực tăng dần, nhìn chói nhiều, nhìn đèn có quầng, khó đọc chữ dù đã tăng ánh sáng, thay kính mới vẫn không rõ, một mắt mờ hơn mắt kia, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường. Người trên 40 tuổi cũng nên kiểm tra mắt định kỳ để phát hiện lão thị, glaucoma, bệnh đáy mắt và đục thủy tinh thể sớm.
Cần khám sớm hơn nếu có dấu hiệu cảnh báo: đau mắt nhiều, đỏ mắt, nhìn mờ đột ngột, chấn thương mắt, dị vật bắn vào mắt, sợ ánh sáng dữ dội, tiết ghèn nhiều, nghi nhiễm trùng, buồn nôn kèm đau mắt, hoặc thấy chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột. Những tình huống này không nên tự xử trí bằng mẹo dân gian hoặc thuốc nhỏ không rõ loại.
Nếu chỉ mỏi mắt sau làm việc, bạn có thể thử quy tắc 20-20-20: mỗi 20 phút nhìn gần, nhìn xa khoảng 20 feet, tức khoảng 6 mét, trong 20 giây. Đồng thời tăng cỡ chữ, giữ khoảng cách màn hình, tránh dùng điện thoại trong phòng tối, chớp mắt chủ động và ngủ đủ. Nếu đã điều chỉnh mà vẫn mờ, nên khám để tìm nguyên nhân thật sự.
Quy trình khám khi nghi ngờ đục thủy tinh thể hoặc mờ mắt
Một buổi khám mắt phù hợp không chỉ nhìn vào thủy tinh thể. Mờ mắt có nhiều nguyên nhân, nên quy trình cần đủ rộng để tránh bỏ sót. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh có thể được định hướng khám tùy triệu chứng, độ tuổi và bệnh sử. Nội dung dưới đây là mô tả chung, không phải mọi trường hợp đều giống nhau.
Bước 1: Hỏi bệnh và đánh giá triệu chứng
Bác sĩ hoặc nhân viên chuyên môn sẽ hỏi thời điểm mờ, mờ một hay hai mắt, có đau đỏ không, có chói sáng không, tiền sử đái tháo đường, tăng huyết áp, thuốc đang dùng, nghề nghiệp, thời gian dùng màn hình và thói quen đi nắng.
Bước 2: Đo thị lực và khúc xạ
Đo thị lực giúp biết mức ảnh hưởng thực tế. Đo khúc xạ giúp phân biệt mờ do cận, viễn, loạn, lão thị hoặc thay đổi độ kính. Nhiều người tưởng bị đục thủy tinh thể nhưng chỉ cần chỉnh kính đúng hơn; ngược lại có người thay kính vẫn không cải thiện vì nguyên nhân nằm ở thủy tinh thể hoặc đáy mắt.
Bước 3: Khám trước mắt và thủy tinh thể
Đèn sinh hiển vi giúp quan sát giác mạc, kết mạc, tiền phòng và thủy tinh thể. Bác sĩ đánh giá vị trí, mức độ đục và xem có dấu hiệu viêm, khô mắt hoặc bất thường khác không. Đây là bước quan trọng để trả lời nghi ngờ đục thủy tinh thể.
Bước 4: Đánh giá nhãn áp và đáy mắt khi cần
Tùy triệu chứng, tuổi và bệnh nền, bác sĩ có thể chỉ định đo nhãn áp, soi đáy mắt hoặc các kiểm tra khác. Mục tiêu là không bỏ sót glaucoma, bệnh võng mạc do đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm hoặc tổn thương thần kinh thị.
Bước 5: Tư vấn theo mức độ ảnh hưởng
Nếu chưa cần can thiệp, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi, chỉnh kính, bảo vệ mắt và tái khám. Nếu đục thủy tinh thể ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh sẽ được tư vấn hướng xử trí phù hợp. Quyết định luôn cần dựa trên khám trực tiếp và nhu cầu thị giác của từng người.
Những hiểu lầm thường gặp
Hiểu lầm 1: Cứ mờ mắt là đục thủy tinh thể
Mờ mắt có thể do rất nhiều nguyên nhân: tật khúc xạ, lão thị, khô mắt, viêm giác mạc, đục dịch kính, bệnh võng mạc, tăng nhãn áp hoặc thần kinh thị. Đục thủy tinh thể chỉ là một khả năng, thường cần khám bằng dụng cụ chuyên khoa.
Hiểu lầm 2: Bỏ điện thoại là hết đục
Nếu đã có đục thủy tinh thể thật sự, việc giảm điện thoại có thể giúp bớt mỏi mắt nhưng không làm thủy tinh thể trong lại. Người bệnh cần theo dõi tiến triển và được tư vấn khi thị lực ảnh hưởng sinh hoạt.
Hiểu lầm 3: Thuốc nhỏ mắt có thể làm tan đục
Hiện không nên tin các quảng cáo cam kết làm tan đục thủy tinh thể hoặc chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc nhỏ không rõ nguồn gốc. Tự dùng thuốc kéo dài có thể gây hại. Mọi thuốc cần theo chỉ định và theo dõi phù hợp.
Hiểu lầm 4: Kính chống ánh sáng xanh ngăn được đục thủy tinh thể
Kính lọc ánh sáng xanh có thể giúp một số người dễ chịu hơn khi dùng màn hình, nhưng không thể xem là biện pháp chắc chắn ngăn đục thủy tinh thể. Khi ra nắng, khả năng chống UV của kính mới là điểm cần quan tâm hơn.
Cũng cần lưu ý rằng mổ đục thủy tinh thể, khi có chỉ định, là phẫu thuật nhằm thay thủy tinh thể đục bằng thể thủy tinh nhân tạo. Tuy nhiên không phải ai mờ mắt cũng cần mổ, và kết quả phụ thuộc nhiều yếu tố như tình trạng giác mạc, võng mạc, thần kinh thị, bệnh toàn thân và chăm sóc sau phẫu thuật. Bài viết này không nhằm chỉ định điều trị, mà giúp bạn biết khi nào nên khám.
Đặt lịch khám
Nếu bạn dùng điện thoại nhiều và thấy mắt mờ, chói, nhức hoặc thị lực giảm kéo dài, khám mắt tổng quát giúp phân biệt mỏi mắt kỹ thuật số với đục thủy tinh thể và các bệnh mắt khác.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Lời khuyên của bác sĩ khi phải dùng điện thoại nhiều
Bạn không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn điện thoại khỏi cuộc sống. Điều cần làm là dùng màn hình có kiểm soát và nhận biết dấu hiệu cần khám. Đối với người làm việc văn phòng, kinh doanh online, học sinh sinh viên hoặc người lớn tuổi thường xem tin tức trên điện thoại, vài thay đổi nhỏ có thể làm mắt dễ chịu hơn.
Điều chỉnh cách dùng màn hình
Giữ điện thoại cách mắt khoảng 35 đến 40 cm nếu có thể, tăng cỡ chữ thay vì đưa màn hình quá sát, giảm lóa, tránh dùng trong phòng tối hoàn toàn và không để độ sáng màn hình chênh lệch quá lớn với môi trường. Mỗi 20 đến 30 phút nên nhìn xa, đứng dậy hoặc chớp mắt chủ động. Nếu phải làm việc nhiều giờ, màn hình lớn đặt đúng tầm mắt thường đỡ mỏi hơn điện thoại nhỏ.
Bảo vệ mắt ngoài trời
Khi đi nắng, đặc biệt ở môi trường nhiều ánh sáng phản xạ như mặt đường, sông nước hoặc sân bê tông, nên dùng kính râm có chống UV, nón rộng vành hoặc che chắn phù hợp. Đây là thói quen có lợi cho thủy tinh thể và bề mặt mắt hơn là chỉ tập trung vào ánh sáng xanh từ điện thoại.
Quản lý bệnh nền
Nếu có đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc đang dùng thuốc kéo dài, hãy tái khám theo lịch và thông báo với bác sĩ mắt. Kiểm soát đường huyết, huyết áp và không tự dùng corticoid là những điểm quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng mắt. Người có bệnh nền không nên đợi đến khi mờ nhiều mới khám.
Trẻ em cần được cá thể hóa
Với trẻ em, dùng điện thoại nhiều thường liên quan đến cận thị, mỏi mắt, giảm thời gian ngoài trời và rối loạn thói quen học tập. Các phương pháp như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc atropine liều thấp nếu được cân nhắc phải dựa trên tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, sinh hoạt và tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không phù hợp cho mọi trẻ.
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre có định hướng khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS. Một số thiết bị và tiêu chuẩn như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quá trình đo khám và tư vấn kính, nhưng quyết định chăm sóc mắt vẫn cần dựa trên khám lâm sàng cụ thể.
Khi nào nên theo dõi định kỳ?
Nếu mắt chỉ mỏi sau khi dùng điện thoại, không giảm thị lực kéo dài, không đỏ đau và cải thiện khi nghỉ, bạn có thể điều chỉnh thói quen trong vài ngày. Tuy nhiên, khám định kỳ vẫn có giá trị, nhất là khi bạn trên 40 tuổi, có độ kính thay đổi, có bệnh nền, có tiền sử gia đình bệnh mắt hoặc làm việc trong môi trường nắng gió.
Người đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể nhẹ thường không cần quá lo lắng nếu sinh hoạt vẫn ổn. Bác sĩ có thể hẹn theo dõi để đánh giá tiến triển, chỉnh kính khi còn hữu ích và tư vấn thời điểm can thiệp nếu thị lực ảnh hưởng nhiều. Việc chờ theo dõi hay can thiệp không nên dựa vào lời truyền miệng, mà nên dựa trên thị lực, mức chói, nhu cầu công việc, tình trạng mắt còn lại và bệnh lý kèm theo.
Đối với người lái xe, làm nghề cần nhìn chi tiết, thường đi đêm hoặc có nguy cơ té ngã, mức ảnh hưởng của đục thủy tinh thể có thể xuất hiện sớm hơn cảm nhận thông thường. Chói đèn xe ban đêm, nhìn biển báo không rõ, khó phân biệt bậc thềm hoặc màu sắc nhạt đi đều là lý do nên khám. An toàn sinh hoạt quan trọng hơn việc chỉ nhìn vào con số thị lực.
Cách tự quan sát tại nhà nhưng không tự chẩn đoán
Bạn có thể tự theo dõi một số dấu hiệu để mô tả rõ hơn khi đi khám. Hãy che từng mắt để xem mắt nào mờ hơn, ghi nhận mờ khi nhìn xa hay nhìn gần, mờ buổi sáng hay cuối ngày, có chói khi ra nắng không, có nhìn quầng quanh đèn không, có đau đỏ không và triệu chứng có cải thiện sau nghỉ màn hình không. Những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn.
Tuy nhiên, tự quan sát không thay thế khám. Một số bệnh mắt nguy hiểm có thể âm thầm, đặc biệt glaucoma hoặc bệnh võng mạc do đái tháo đường. Có người thị lực trung tâm còn tương đối nhưng thị trường đã tổn thương; có người chỉ thấy mờ nhẹ nhưng đáy mắt cần theo dõi. Vì vậy, nếu bạn có nguy cơ hoặc triệu chứng kéo dài, đừng chỉ dựa vào mẹo kiểm tra trên mạng.
Khi đi khám, nên mang theo kính đang dùng, đơn kính cũ nếu có, danh sách thuốc đang sử dụng và thông tin bệnh nền. Nếu cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt, bạn có thể bị chói và nhìn gần mờ tạm thời trong vài giờ, nên sắp xếp người đưa về nếu không thuận tiện lái xe. Đây là chuẩn bị thực tế giúp buổi khám an toàn và hiệu quả hơn.
Đặt lịch khám
Nếu bạn còn băn khoăn đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không, hãy để bác sĩ kiểm tra trực tiếp thay vì tự đoán. Khám sớm giúp phân biệt mỏi mắt, khô mắt, tật khúc xạ và bệnh lý cần theo dõi.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Câu hỏi thường gặp
1. Đục thủy tinh thể có phải do nhìn điện thoại nhiều không?
Không nên xem nhìn điện thoại nhiều là nguyên nhân chính gây đục thủy tinh thể. Màn hình thường gây mỏi mắt, khô mắt và mờ từng lúc hơn. Đục thủy tinh thể thường liên quan nhiều hơn đến tuổi, tia UV, đái tháo đường, chấn thương, corticoid kéo dài và một số yếu tố khác.
2. Mắt mờ sau khi dùng điện thoại có nguy hiểm không?
Nếu mờ chỉ xuất hiện sau khi nhìn gần lâu và giảm khi nghỉ, nguyên nhân có thể là mỏi mắt hoặc khô mắt. Tuy nhiên, nếu mờ kéo dài, tăng dần, kèm đau đỏ, chói sáng nhiều, nhìn quầng đèn hoặc giảm thị lực một bên, bạn nên khám sớm.
3. Ánh sáng xanh từ điện thoại có làm đục thủy tinh thể không?
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để khẳng định ánh sáng xanh từ điện thoại hằng ngày gây đục thủy tinh thể ở người bình thường. Với thủy tinh thể, bảo vệ mắt khỏi tia UV ngoài trời và kiểm soát bệnh nền thường quan trọng hơn.
4. Có thuốc nhỏ mắt nào làm hết đục thủy tinh thể không?
Không nên tin các quảng cáo cam kết làm tan đục thủy tinh thể hoặc chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc nhỏ. Nếu đã đục thật sự, hướng xử trí phụ thuộc mức ảnh hưởng thị lực và khám chuyên khoa. Không tự dùng thuốc, nhất là thuốc có corticoid.
5. Khi nào người ở Bến Tre nên đi khám mắt?
Bạn nên khám khi mờ mắt kéo dài, chói sáng, khó lái xe ban đêm, thay kính không rõ, đau đỏ mắt hoặc có bệnh nền như đái tháo đường. Có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86 để được hướng dẫn đặt lịch.