Tóm tắt nhanh: mất thị lực một phần cần xử trí ra sao?

Mất thị lực một phần là gì?

Mất thị lực một phần là tình trạng người bệnh không nhìn rõ hoặc không nhìn thấy một phần của hình ảnh, trong khi phần còn lại có thể vẫn còn tương đối bình thường. Vùng bị mất có thể ở trung tâm, ngoại vi, phía trên, phía dưới, bên phải, bên trái hoặc rải rác như các đốm đen. Có người chỉ nhận ra khi che một mắt, đọc chữ, lái xe, đi cầu thang hoặc nhìn vào khuôn mặt người đối diện.

Triệu chứng này khác với cận thị, viễn thị hoặc loạn thị thông thường. Tật khúc xạ thường gây mờ toàn bộ hình ảnh, cải thiện khi đeo kính phù hợp, và hiếm khi tạo cảm giác mất một mảng tầm nhìn rõ ràng. Tuy nhiên, người có tật khúc xạ, đặc biệt cận thị cao, vẫn có nguy cơ một số bệnh võng mạc nên không nên tự kết luận chỉ là tăng độ kính.

Khi hỏi mất thị lực một phần cần xử trí ra sao, bác sĩ thường quan tâm đến ba yếu tố: triệu chứng xảy ra đột ngột hay từ từ, ở một mắt hay hai mắt, và có kèm dấu hiệu đau, đỏ, chớp sáng, ruồi bay hay triệu chứng thần kinh hay không. Ba yếu tố này giúp định mức độ khẩn cấp và lựa chọn thăm khám phù hợp.

Nếu mất thị lực một phần xảy ra ở một mắt, nguyên nhân có thể nằm tại giác mạc, thủy tinh thể, dịch kính, võng mạc, thần kinh thị giác hoặc mạch máu nuôi mắt. Nếu mất một nửa tầm nhìn giống nhau ở cả hai mắt, nguyên nhân có thể liên quan đường dẫn truyền thị giác phía sau mắt, bao gồm não. Người bệnh đôi khi nhầm lẫn vì khi mở cả hai mắt, não có thể bù trừ, khiến mất trường nhìn khó nhận ra.

Cũng cần phân biệt mất thị lực thật với hiện tượng mỏi mắt hoặc khô mắt. Khô mắt có thể làm nhìn mờ dao động, chớp mắt thì đỡ hơn, thường kèm cộm xốn, rát, chảy nước mắt sống. Trong khi đó, một vùng đen cố định, màn che tiến triển, chớp sáng hoặc giảm thị lực đột ngột thường cần khám sớm hơn.

Vì sao mất thị lực một phần không nên xem nhẹ?

Mắt là cơ quan có nhiều cấu trúc trong suốt và hệ thần kinh tinh vi. Chỉ một tổn thương nhỏ ở võng mạc hoặc thần kinh thị giác cũng có thể làm mất một phần hình ảnh. Một số nguyên nhân cần điều trị càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tổn thương kéo dài. Vì vậy, cách xử trí an toàn là đánh giá nghiêm túc thay vì đợi nhiều ngày xem có tự hết hay không.

Điểm khó là người bệnh không thể dựa vào cảm giác để biết chắc nguyên nhân. Hai người cùng mô tả mất một mảng tầm nhìn có thể mắc hai bệnh hoàn toàn khác nhau. Ngược lại, cùng một bệnh có thể biểu hiện khác nhau tùy vị trí tổn thương, tuổi, bệnh nền và thời điểm đến khám.

Tự kiểm tra ban đầu tại nhà: làm gì và không làm gì?

Khi mới phát hiện mất thị lực một phần, bạn có thể thực hiện vài bước đơn giản để ghi nhận thông tin trước khi đi khám. Việc này không nhằm tự chẩn đoán, mà giúp mô tả rõ hơn với bác sĩ. Nếu triệu chứng nặng, đừng mất thời gian thử quá nhiều cách tại nhà; hãy đi khám hoặc đến cơ sở cấp cứu phù hợp.

Khi nào cần đi khám mắt ngay?

Câu trả lời thực tế cho vấn đề mất thị lực một phần cần xử trí ra sao là: hãy phân tầng mức độ khẩn cấp. Không phải mọi trường hợp đều cần cấp cứu trong vài phút, nhưng có những dấu hiệu không nên chờ đến lịch rảnh hoặc tự theo dõi nhiều ngày.

Trường hợp có méo miệng, yếu một bên người, nói khó, lơ mơ, mất thăng bằng đột ngột hoặc đau đầu dữ dội bất thường, cần nghĩ đến tình huống thần kinh cấp cứu. Khi đó, ưu tiên gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện có khả năng xử trí đột quỵ. Khám mắt vẫn quan trọng, nhưng không nên làm chậm xử trí cấp cứu toàn thân.

Nếu triệu chứng thoáng qua rồi hết, nhiều người có xu hướng bỏ qua. Tuy nhiên, mất thị lực thoáng qua có thể liên quan co thắt mạch, cơn migraine, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo thiếu máu thoáng qua ở mắt hoặc não. Vì vậy, nếu mới xuất hiện lần đầu, tái diễn, hoặc đi kèm yếu tố nguy cơ tim mạch, bạn vẫn nên đi khám.

Khám mắt sẽ đánh giá những gì?

Khi đến phòng khám, bác sĩ không chỉ đo thị lực. Một lần khám cho triệu chứng mất thị lực một phần thường cần đánh giá toàn diện hơn, tùy mức độ cấp bách và khả năng phối hợp của người bệnh. Mục tiêu là xác định vị trí tổn thương, mức độ ảnh hưởng và có cần chuyển tuyến hoặc xử trí khẩn không.

Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp hình đáy mắt, OCT, siêu âm mắt, đo thị trường, xét nghiệm hoặc chuyển đến chuyên khoa võng mạc, thần kinh, cấp cứu. Không phải trường hợp nào cũng cần làm tất cả xét nghiệm. Lựa chọn phụ thuộc triệu chứng, dấu hiệu khám và nguy cơ của từng người.

Các kiểu mất thị lực một phần thường gặp và ý nghĩa gợi ý

Việc mô tả đúng kiểu nhìn bị thiếu giúp quá trình thăm khám hiệu quả hơn. Dưới đây là một số kiểu biểu hiện thường gặp. Các thông tin này chỉ mang tính gợi ý; người bệnh không nên dùng để tự kết luận bệnh của mình.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng

Khi đánh giá mất thị lực một phần cần xử trí ra sao, bác sĩ sẽ cân nhắc yếu tố nguy cơ. Cùng một triệu chứng, người có bệnh nền hoặc tiền sử mắt đặc biệt có thể cần khám sớm hơn. Việc nắm các yếu tố này giúp bạn không trì hoãn khi rủi ro cao.

Ở trẻ em, mất thị lực một phần có thể khó nhận biết vì trẻ không diễn đạt rõ. Cha mẹ nên chú ý dấu hiệu như trẻ nheo mắt, nghiêng đầu, che một mắt, đọc sót chữ, than thấy đốm, sợ ánh sáng, học tập giảm sút hoặc va chạm đồ vật. Trẻ cần được khám phù hợp với tuổi, thị lực, khúc xạ, cấu trúc mắt và khả năng hợp tác. Không nên tự mua kính hoặc tự dùng thuốc nhỏ mắt cho trẻ nếu chưa được đánh giá.

Những sai lầm thường gặp khi bị mất thị lực một phần

Một số sai lầm có thể khiến người bệnh đến khám muộn hoặc làm khó quá trình chẩn đoán. Dưới đây là các tình huống thường gặp trong thực tế tư vấn.

Lời khuyên của bác sĩ khi bạn chưa thể đi khám ngay

Trong một số trường hợp, người bệnh ở xa hoặc chưa thể đến phòng khám ngay lập tức. Các gợi ý sau có thể giúp giảm rủi ro trong thời gian chờ, nhưng không thay thế khám trực tiếp.

• Nghỉ ngơi ở nơi an toàn, tránh lái xe hoặc đi một mình nếu tầm nhìn bị thiếu.
• Không tự dùng thuốc nhỏ mắt mạnh, thuốc uống theo lời truyền miệng hoặc toa của người khác.
• Nếu có bệnh toàn thân, tiếp tục dùng thuốc đã được bác sĩ kê trước đó, không tự ý ngưng thuốc. Nếu nghi tác dụng phụ thuốc, hãy báo bác sĩ điều trị.
• Ghi lại thời điểm bắt đầu, thời gian kéo dài, số lần tái phát, mắt bị ảnh hưởng và triệu chứng đi kèm.
• Nếu có chấn thương hoặc hóa chất bắn vào mắt, ưu tiên xử trí cấp cứu theo hướng dẫn y tế và đi khám ngay.
• Nhờ người thân đưa đi nếu thị lực giảm, đau mắt, chóng mặt hoặc có triệu chứng thần kinh.

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận, có thể liên hệ cơ sở khám mắt để hỏi thời điểm khám phù hợp. Khi gọi, hãy mô tả ngắn gọn: mất thị lực một phần từ khi nào, một mắt hay hai mắt, có đau đỏ, chớp sáng, ruồi bay, chấn thương hoặc bệnh nền không. Thông tin càng rõ, nhân viên y tế càng dễ hướng dẫn mức độ ưu tiên.

Vai trò của khám mắt định kỳ sau khi triệu chứng đã ổn

Một số người sau khi vùng mờ giảm hoặc hết hẳn sẽ cho rằng không cần khám nữa. Điều này không phải lúc nào cũng an toàn. Có những tình trạng thoáng qua nhưng là dấu hiệu cảnh báo, ví dụ rối loạn mạch máu, migraine cần phân biệt, hoặc rách võng mạc nhỏ có triệu chứng lúc có lúc không. Khám mắt giúp xác định có tổn thương thật sự hay không và có cần theo dõi định kỳ.

Khám định kỳ cũng quan trọng với người có nguy cơ cao. Người đái tháo đường cần kiểm tra võng mạc theo khuyến cáo của bác sĩ điều trị. Người tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch nên kiểm soát bệnh toàn thân song song với khám mắt khi có triệu chứng. Người cận thị cao cần được tư vấn về dấu hiệu rách hoặc bong võng mạc và lịch kiểm tra đáy mắt phù hợp.

Với trẻ em và thanh thiếu niên, nếu nhìn mờ, đọc thiếu chữ, nheo mắt hoặc nghi tăng cận, việc khám cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Các phương pháp như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc thuốc nhỏ atropine nếu được cân nhắc đều cần chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ. Ortho-K không chữa khỏi cận thị vĩnh viễn và không phải ai cũng phù hợp.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn các vấn đề khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và lựa chọn tròng kính phù hợp khi có chỉ định. Phòng khám ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86. Các thiết bị và quy trình như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ một số khâu đo khám và lắp kính, nhưng kết luận vẫn cần dựa trên đánh giá lâm sàng.

Khi nào nên đến phòng khám mắt, khi nào nên đến bệnh viện cấp cứu?

Không phải mọi trường hợp mất thị lực một phần đều giống nhau. Việc chọn nơi khám phụ thuộc mức độ nặng và triệu chứng đi kèm. Nếu bạn còn tỉnh táo, không có dấu hiệu thần kinh, không chấn thương nặng, có thể liên hệ phòng khám mắt để được khám sớm. Nếu triệu chứng gợi ý cấp cứu toàn thân hoặc chấn thương nghiêm trọng, nên đến bệnh viện có khả năng xử trí cấp cứu.

Nếu không chắc nên đi đâu, hãy gọi hotline cơ sở y tế gần nhất hoặc cấp cứu địa phương để được hướng dẫn. Khi đi khám, nên mang theo kính đang dùng, toa thuốc cũ, danh sách thuốc đang uống, giấy tờ bệnh nền và kết quả xét nghiệm gần đây nếu có. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn.

Câu hỏi thường gặp