Tóm tắt nhanh: mắt bị va đập khi nào cần đi khám?

Vì sao mắt bị va đập cần được đánh giá cẩn thận?

Mắt là cơ quan nhỏ nhưng cấu trúc rất tinh vi. Bên ngoài có mí mắt, kết mạc và giác mạc; bên trong có tiền phòng, mống mắt, thủy tinh thể, dịch kính, võng mạc và thần kinh thị giác. Khi bị va đập, lực tác động không chỉ gây sưng bầm quanh mắt mà còn có thể truyền vào nhãn cầu, làm tổn thương các cấu trúc sâu bên trong. Vì vậy, có người nhìn bên ngoài chỉ bầm nhẹ nhưng lại có xuất huyết tiền phòng, rách võng mạc hoặc tăng nhãn áp sau chấn thương.

Ngược lại, cũng có trường hợp bầm tím quanh mắt khá nhiều do tổn thương mô mềm vùng mi, nhưng nhãn cầu không bị tổn thương nghiêm trọng. Điểm khó nằm ở chỗ người bệnh thường tự đánh giá dựa trên màu bầm, mức sưng hoặc cảm giác đau bên ngoài, trong khi các biến chứng quan trọng lại cần khám mắt bằng dụng cụ chuyên khoa.

Chấn thương mắt có thể chia thành va đập kín và vết thương hở. Va đập kín thường gặp khi bị bóng, nắm tay, đồ chơi, tay chân trẻ em, dây thun, nút chai, cành cây hoặc tai nạn giao thông tác động vào vùng mắt. Vết thương hở có thể xảy ra khi bị vật sắc nhọn, mảnh kim loại, thủy tinh, móng tay, que nhọn hoặc dị vật tốc độ cao. Vết thương hở luôn cần khám cấp cứu vì nguy cơ nhiễm trùng, rách giác mạc, thủng nhãn cầu và mất thị lực.

Một điểm quan trọng khác là triệu chứng mắt sau va đập có thể thay đổi theo thời gian. Ngay sau tai nạn, người bệnh có thể hoảng sợ, chảy nước mắt, chớp mắt nhiều nên chưa nhận ra nhìn mờ. Sau vài giờ, tình trạng viêm, phù giác mạc, xuất huyết hoặc tăng nhãn áp mới rõ hơn. Vì vậy, nếu đã quyết định theo dõi tại nhà, bạn vẫn cần kiểm tra lại thị lực từng mắt, quan sát đỏ mắt, mức đau và khả năng nhìn trong 24 đến 48 giờ đầu.

Theo Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ, chấn thương mắt là nguyên nhân có thể phòng tránh của nhiều trường hợp giảm thị lực, và việc dùng bảo hộ mắt trong thể thao, lao động hoặc sửa chữa nhà cửa rất quan trọng. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin tổng quát về phòng tránh chấn thương mắt từ American Academy of Ophthalmology.

Các triệu chứng mắt sau va đập không nên xem nhẹ

Sau khi mắt bị va đập, hãy đánh giá triệu chứng theo từng nhóm. Việc này giúp bạn nhận ra tình huống nào cần khám sớm hơn, đồng thời mô tả rõ hơn cho bác sĩ khi đến phòng khám.

Mắt bị va đập khi nào cần đi khám ngay?

Không phải mọi va đập đều gây tổn thương nghiêm trọng, nhưng có những dấu hiệu được xem là cảnh báo. Khi có các dấu hiệu này, bạn nên khám ngay hoặc đến cơ sở y tế có khả năng xử trí cấp cứu mắt. Việc trì hoãn có thể làm bỏ lỡ thời điểm phát hiện tổn thương cần can thiệp.

Trong các tình huống trên, việc khám mắt giúp bác sĩ đánh giá thị lực, bề mặt nhãn cầu, phản xạ đồng tử, nhãn áp và đáy mắt. Một số trường hợp cần chuyển tuyến hoặc phối hợp chẩn đoán hình ảnh nếu nghi gãy xương hốc mắt, dị vật nội nhãn hoặc chấn thương xuyên thấu.

Đối với người ở Bến Tre và khu vực lân cận, khi có triệu chứng mắt sau va đập, bạn có thể liên hệ trước để được hướng dẫn thời điểm khám phù hợp. Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận thăm khám mắt, đo khúc xạ và đánh giá các triệu chứng thường gặp. Trong trường hợp nghi cấp cứu nặng, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa cấp cứu phù hợp.

Khi nào có thể theo dõi tại nhà?

Có thể cân nhắc theo dõi tại nhà trong thời gian ngắn nếu va đập rất nhẹ, chỉ ảnh hưởng vùng da quanh mắt, người bệnh vẫn nhìn rõ như bình thường, không đỏ mắt, không đau trong nhãn cầu, không cộm xốn, không chói sáng, không chảy máu và không có dấu hiệu bất thường khi liếc mắt. Tuy nhiên, theo dõi tại nhà không có nghĩa là bỏ qua kiểm tra. Bạn nên kiểm tra từng mắt riêng biệt bằng cách che một mắt, nhìn vật ở xa, nhìn chữ quen thuộc hoặc nhìn màn hình ở khoảng cách thường dùng. Nếu một mắt mờ hơn mắt còn lại, cần khám.

Trong 24 giờ đầu, có thể chườm lạnh vùng mi bầm sưng bằng khăn sạch bọc túi lạnh, mỗi lần ngắn và không đặt đá trực tiếp lên da hoặc nhãn cầu. Không ấn mạnh vào mắt. Nếu có vết trầy da quanh mi, cần giữ sạch, tránh để nước bẩn hoặc mỹ phẩm vào mắt. Nếu triệu chứng không giảm, sưng tăng, đau tăng hoặc xuất hiện nhìn mờ, hãy đi khám.

Nếu người bị va đập là trẻ em, việc theo dõi cần chặt chẽ hơn. Trẻ có thể không nói được nhìn mờ, chỉ biểu hiện bằng cách nheo mắt, quay đầu khi nhìn, che một mắt, quấy khóc, sợ ánh sáng hoặc không muốn chơi như thường ngày. Với trẻ nhỏ, ngưỡng đi khám nên thấp hơn người lớn.

Cách xử trí ban đầu sau khi mắt bị va đập

Xử trí ban đầu đúng có thể giúp giảm khó chịu và hạn chế làm nặng thêm tổn thương. Điều quan trọng là không cố can thiệp sâu vào mắt khi chưa được khám, đặc biệt nếu nghi có vật sắc nhọn, dị vật hoặc vết thương hở.

Bác sĩ có thể kiểm tra gì khi khám mắt sau va đập?

Khi đến khám mắt sau chấn thương, bác sĩ không chỉ nhìn bên ngoài vùng bầm. Mục tiêu là xác định thị lực có bị ảnh hưởng không, nhãn cầu có vết thương hở không, giác mạc có trầy không, tiền phòng có máu không, nhãn áp có bất thường không và võng mạc có dấu hiệu tổn thương không. Tùy triệu chứng, bác sĩ sẽ chọn các bước phù hợp, không phải ai cũng cần tất cả xét nghiệm.

Nếu sau chấn thương bạn nhận thấy kính đang đeo bị lệch, nhìn mờ hơn hoặc nghi độ kính thay đổi, bác sĩ có thể hẹn đo khúc xạ khi mắt đã ổn định hơn. Thông tin về dịch vụ đo khúc xạ có thể xem tại Đo khúc xạ tại Bến Tre. Tuy nhiên, trong giai đoạn chấn thương cấp, ưu tiên đầu tiên vẫn là loại trừ tổn thương mắt.

Những tổn thương có thể gặp sau va đập mắt

Hiểu các tổn thương có thể gặp giúp người bệnh bớt chủ quan. Danh sách dưới đây không nhằm tự chẩn đoán, mà để giải thích vì sao câu hỏi mắt bị va đập khi nào cần đi khám luôn được trả lời theo hướng thận trọng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ biến chứng sau va đập

Cùng một lực va đập, nguy cơ tổn thương không giống nhau ở mọi người. Khi tư vấn khám mắt, bác sĩ thường quan tâm đến cơ chế chấn thương, tuổi, bệnh mắt nền, tiền sử phẫu thuật và khả năng theo dõi triệu chứng.

Địa điểm cũng là yếu tố thực tế. Ở Bến Tre, nhiều chấn thương mắt xảy ra khi sinh hoạt gia đình, làm vườn, sửa chữa, chơi thể thao hoặc trẻ đùa nghịch. Khi làm việc với máy cắt, búa, khoan, hóa chất, cành cây hoặc bụi bẩn, kính bảo hộ là biện pháp đơn giản nhưng rất đáng thực hiện.

Những sai lầm thường gặp sau khi mắt bị va đập

Nhiều biến chứng sau chấn thương mắt trở nên khó xử trí hơn vì người bệnh xử trí sai trong những giờ đầu. Dưới đây là các sai lầm nên tránh.

Lời khuyên của bác sĩ: tự kiểm tra tại nhà như thế nào cho an toàn?

Sau một va đập nhẹ, nếu chưa đi khám ngay, bạn có thể tự kiểm tra có hệ thống để quyết định có cần khám sớm không. Cách kiểm tra này không thay thế bác sĩ, nhưng giúp bạn tránh bỏ sót dấu hiệu rõ ràng.

Trẻ em bị va đập vào mắt: phụ huynh cần chú ý gì?

Trẻ em là nhóm dễ bị chấn thương mắt do chạy nhảy, chơi bóng, đồ chơi, bút, que, móng tay hoặc va vào cạnh bàn. Trẻ cũng thường dụi mắt nhiều sau chấn thương, làm tăng nguy cơ trầy giác mạc. Vấn đề là trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng nói rõ con nhìn mờ, nhìn đôi hay chói sáng. Vì vậy, phụ huynh cần quan sát hành vi.

Các dấu hiệu nên đưa trẻ đi khám gồm: trẻ khóc kéo dài, không mở mắt, nheo mắt liên tục, che một mắt khi nhìn, sợ ánh sáng, mắt đỏ, chảy nước mắt nhiều, mi sưng nhanh, có vết rách, nghi dị vật, trẻ nói nhìn mờ hoặc nhìn hai hình. Nếu trẻ bị bóng đập mạnh vào mắt, té ngã va vùng mặt hoặc bị vật sắc nhọn chọc vào mắt, nên khám sớm dù trẻ có vẻ đỡ đau sau đó.

Với trẻ đang cận thị hoặc đang theo dõi kiểm soát cận thị, sau chấn thương cần phân biệt nhìn mờ do kính lệch, kính vỡ, thay đổi khúc xạ tạm thời hay tổn thương mắt. Các phương pháp như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc atropine liều thấp nếu có dùng đều cần cá thể hóa và theo dõi định kỳ; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn. Khi có chấn thương, phụ huynh không nên cho trẻ tiếp tục đeo kính áp tròng hoặc Ortho-K nếu mắt đỏ, đau, cộm, chảy nước mắt cho đến khi được bác sĩ đánh giá.

Trong sinh hoạt, nên hướng dẫn trẻ không chĩa đồ chơi sắc nhọn vào mặt bạn, không bắn dây thun, không ném vật cứng gần mặt, đeo kính bảo hộ khi chơi một số môn thể thao và báo ngay cho người lớn khi bị va vào mắt. Phòng tránh luôn dễ hơn xử trí biến chứng.

Người đeo kính, kính áp tròng hoặc Ortho-K sau va đập cần làm gì?

Nếu bạn đang đeo kính gọng và bị va đập, hãy kiểm tra kính có vỡ, cong, tròng kính có mảnh sắc hoặc gọng có đâm vào vùng mi không. Không tiếp tục đeo kính bị vỡ hoặc biến dạng vì có thể làm trầy da, trầy giác mạc hoặc che lấp triệu chứng. Nếu sau va chạm nhìn mờ, cần xác định mờ do kính hư hay do mắt bị tổn thương, và điều này thường cần khám.

Với người đeo kính áp tròng mềm, nếu mắt bị va đập kèm đau, đỏ, cộm, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ, nên tháo kính áp tròng nếu có thể thực hiện dễ dàng và sạch sẽ. Không cố tháo nếu kính dính chặt, mắt đau dữ dội hoặc nghi vết thương nặng. Không đeo lại kính áp tròng khi mắt còn đỏ đau. Kính áp tròng dùng trong bối cảnh giác mạc trầy hoặc nhiễm trùng có thể làm tình trạng phức tạp hơn.

Với Ortho-K, người bệnh thường đeo kính ban đêm để chỉnh hình giác mạc tạm thời nhằm hỗ trợ nhìn rõ ban ngày và kiểm soát tiến triển cận thị trong một số trường hợp phù hợp. Ortho-K không làm hết cận vĩnh viễn. Sau va đập, nếu mắt đỏ, đau, cộm, chói sáng, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ bất thường, không nên tiếp tục đeo Ortho-K cho đến khi được khám. Bác sĩ sẽ đánh giá giác mạc, khúc xạ, độ vừa của kính và nguy cơ trầy xước hoặc viêm nhiễm.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS được tư vấn theo từng trường hợp. Các thiết bị và quy trình như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ trong đánh giá khúc xạ và kính mắt, nhưng quyết định chăm sóc sau chấn thương vẫn dựa trên khám lâm sàng và mức độ tổn thương cụ thể.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre và có triệu chứng sau va đập mắt nhưng chưa rõ mức độ, có thể liên hệ phòng khám để được hướng dẫn đặt lịch. Những trường hợp phù hợp để khám tại phòng khám bao gồm: va đập mắt có nhìn mờ nhẹ đến vừa, đỏ mắt, đau, cộm xốn, nghi trầy giác mạc, cần đo thị lực, cần kiểm tra khúc xạ sau khi mắt ổn định, hoặc cần tư vấn theo dõi sau chấn thương nhẹ.

Tuy nhiên, nếu nghi thủng nhãn cầu, vật sắc nhọn cắm vào mắt, chấn thương rất mạnh kèm biến dạng mắt, mất thị lực nặng, chấn thương đầu mặt nghiêm trọng, chảy máu nhiều, hoặc người bệnh có triệu chứng toàn thân như lơ mơ, nôn ói nhiều, đau đầu dữ dội, cần đến cơ sở cấp cứu hoặc bệnh viện có khả năng xử trí cấp cứu ngay. Phòng khám không thay thế hệ thống cấp cứu trong các tình huống nguy hiểm.

Khám mắt sau va đập không chỉ nhằm kê thuốc. Quan trọng hơn là xác định có tổn thương cần theo dõi sát hay chuyển tuyến hay không. Trong nhiều trường hợp, được kiểm tra và giải thích rõ giúp người bệnh yên tâm hơn, đồng thời biết dấu hiệu nào cần quay lại ngay.

Phòng tránh chấn thương mắt trong sinh hoạt hằng ngày

Không phải tai nạn nào cũng tránh được, nhưng nhiều chấn thương mắt có thể giảm nguy cơ bằng thói quen đơn giản. Khi làm vườn, cắt cỏ, khoan, mài, đóng đinh, sửa chữa nhà cửa hoặc tiếp xúc hóa chất, nên dùng kính bảo hộ ôm sát. Khi chơi thể thao có bóng hoặc vật tốc độ cao, đặc biệt cầu lông, bóng chày, bóng rổ, bóng đá, tennis, nên cân nhắc kính thể thao phù hợp. Trẻ em cần được hướng dẫn không ném vật cứng vào mặt nhau, không chơi đồ vật nhọn gần mắt.

Trong gia đình, các vật như móc áo, bút chì, kéo, dao rọc giấy, que xiên, dây thun, nút chai, đồ chơi bắn đạn có thể gây chấn thương mắt. Nên cất vật sắc nhọn ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Khi mở chai có áp lực hoặc dùng hóa chất tẩy rửa, tránh hướng miệng chai về phía mặt. Nếu làm việc trong môi trường bụi, mảnh văng hoặc hóa chất, kính thường không thay thế hoàn toàn kính bảo hộ chuyên dụng.

Người đã có bệnh mắt, cận thị nặng hoặc từng phẫu thuật mắt nên trao đổi với bác sĩ về hoạt động cần hạn chế và biện pháp bảo vệ phù hợp. Không cần sống trong lo lắng quá mức, nhưng nên có ý thức bảo vệ mắt, vì thị lực khi đã tổn thương nặng có thể khó phục hồi hoàn toàn.

Kết luận

Mắt bị va đập có thể nhẹ, nhưng cũng có thể gây tổn thương khó nhận biết nếu chỉ nhìn bên ngoài. Câu trả lời thực tế cho câu hỏi mắt bị va đập khi nào cần đi khám là: hãy đi khám sớm khi có giảm thị lực, đau nhiều, đỏ mắt, chảy máu, chói sáng, nhìn đôi, chớp sáng, ruồi bay, nghi dị vật hoặc khi người bệnh là trẻ nhỏ không mô tả được triệu chứng. Nếu va đập rất nhẹ và không có dấu hiệu bất thường, có thể theo dõi ngắn hạn nhưng phải kiểm tra thị lực từng mắt và đi khám khi triệu chứng thay đổi.

Không tự dụi mắt, không ấn vào nhãn cầu, không tự dùng thuốc nhỏ không rõ loại và không trì hoãn nếu triệu chứng nặng. Khám mắt đúng thời điểm giúp phát hiện sớm tổn thương, định hướng theo dõi và giảm nguy cơ bỏ sót biến chứng.

Câu hỏi thường gặp