Bệnh mắt thường gặp
Bong võng mạc là gì? Dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay
Bong võng mạc là một cấp cứu nhãn khoa có thể làm thị lực giảm nhanh nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Bài viết này giúp bạn hiểu bong võng mạc là gì dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay, ai có nguy cơ cao và khi đi khám bác sĩ mắt thường kiểm tra những gì.
Lưu ý y khoa: Chỉ tham khảo, không thay thế khám. Triệu chứng nặng hãy khám sớm.
Tóm tắt nhanh: điều quan trọng cần nhớ
Nếu chỉ nhớ một ý, hãy nhớ rằng bong võng mạc thường không đau nhưng có thể gây giảm thị lực nghiêm trọng. Các dấu hiệu như thấy chớp sáng, nhiều chấm đen hoặc ruồi bay xuất hiện đột ngột, nhìn như có màn che, mất một vùng nhìn ở rìa hoặc nhìn mờ nhanh cần được khám mắt sớm, đặc biệt ở người cận thị nặng, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật mắt hoặc có bệnh võng mạc.
- Bong võng mạc là gì? Là tình trạng lớp võng mạc thần kinh tách khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới, làm tế bào thị giác thiếu oxy và dinh dưỡng.
- Vì sao nguy hiểm? Võng mạc là mô thần kinh tiếp nhận ánh sáng. Khi bị bong, thời gian chờ càng lâu, khả năng phục hồi thị lực càng khó dự đoán.
- Dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay: chớp sáng, ruồi bay mới xuất hiện hoặc tăng nhanh, màn đen che một phần tầm nhìn, nhìn mờ đột ngột, méo hình, giảm thị lực.
- Không nên tự theo dõi quá lâu: nhiều trường hợp không đau, không đỏ mắt rõ nhưng vẫn tiến triển.
- Khám cần giãn đồng tử và soi đáy mắt: bác sĩ cần nhìn võng mạc ngoại biên để tìm rách, lỗ rách, vùng thoái hóa hoặc vùng bong.
Bong võng mạc là gì?
Để hiểu bong võng mạc là gì dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay, trước hết cần hình dung võng mạc giống như lớp phim thần kinh lót mặt trong nhãn cầu. Ánh sáng đi qua giác mạc, thủy tinh thể rồi hội tụ lên võng mạc. Tại đây, các tế bào cảm thụ ánh sáng chuyển tín hiệu thành xung thần kinh và gửi về não qua dây thần kinh thị giác. Nhờ võng mạc hoạt động tốt, chúng ta có thể đọc chữ, nhận biết khuôn mặt, phân biệt màu sắc và định hướng trong không gian.
Bong võng mạc xảy ra khi lớp võng mạc thần kinh tách khỏi lớp biểu mô sắc tố võng mạc nằm bên dưới. Lớp bên dưới này có vai trò nuôi dưỡng, vận chuyển chất thải và duy trì môi trường cần thiết cho tế bào cảm thụ ánh sáng. Khi võng mạc bị tách ra, các tế bào thị giác không còn được hỗ trợ bình thường. Nếu tình trạng kéo dài, tế bào có thể bị tổn thương không hồi phục, dẫn đến giảm thị lực kéo dài hoặc mất thị lực ở vùng võng mạc bị ảnh hưởng.
Điểm khiến bong võng mạc dễ bị bỏ qua là bệnh có thể diễn tiến không đau. Người bệnh có thể vẫn sinh hoạt được ở giai đoạn đầu, nhất là khi vùng bong còn ở ngoại biên và điểm vàng chưa bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, khi vùng bong lan rộng về trung tâm, thị lực có thể giảm nhanh. Vì vậy, trong nhóm bệnh mắt thường gặp có khả năng đe dọa thị lực, bong võng mạc luôn được xem là tình trạng cần đánh giá khẩn trương.
Võng mạc và điểm vàng khác nhau thế nào?
Võng mạc bao phủ phần lớn mặt trong phía sau nhãn cầu. Trong võng mạc có một vùng đặc biệt gọi là điểm vàng, chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm, giúp đọc sách, nhìn chi tiết nhỏ và nhận diện khuôn mặt. Khi bong võng mạc chưa ảnh hưởng đến điểm vàng, người bệnh có thể vẫn nhìn trung tâm tương đối rõ nhưng mất một phần thị trường ngoại biên. Khi điểm vàng bị bong, thị lực trung tâm giảm rõ, nhìn mờ, méo hình hoặc thấy vùng tối ngay giữa tầm nhìn.
Trong thực hành, bác sĩ thường quan tâm bong võng mạc đã ảnh hưởng đến điểm vàng hay chưa, thời gian triệu chứng kéo dài bao lâu, vị trí rách võng mạc ở đâu và có bệnh phối hợp hay không. Những yếu tố này ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị và tiên lượng. Dù vậy, người bệnh không thể tự xác định chính xác bằng cảm giác chủ quan. Cách an toàn là khám với bác sĩ mắt càng sớm càng tốt khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Các dạng bong võng mạc thường gặp
Bong võng mạc không chỉ có một cơ chế. Hiểu các dạng bệnh giúp người bệnh biết vì sao có người xuất hiện sau cận thị nặng, có người sau chấn thương, có người liên quan bệnh tiểu đường hoặc viêm trong mắt. Tuy nhiên, việc phân loại chính xác phải dựa trên khám đáy mắt, hình ảnh võng mạc và đánh giá chuyên môn.
Bong võng mạc do rách
Đây là dạng thường được nhắc đến nhiều nhất. Một vết rách hoặc lỗ rách trên võng mạc cho phép dịch kính hóa lỏng chui qua và tích tụ dưới võng mạc. Dịch này tách võng mạc khỏi lớp bên dưới. Dạng này thường liên quan lão hóa dịch kính, cận thị nặng, thoái hóa võng mạc ngoại biên, chấn thương hoặc tiền sử phẫu thuật mắt. Dấu hiệu hay gặp là chớp sáng và ruồi bay trước khi xuất hiện màn che.
Bong võng mạc co kéo
Dạng này xảy ra khi mô sẹo hoặc màng xơ trên bề mặt võng mạc co kéo làm võng mạc bị nâng lên. Nguyên nhân thường gặp là bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh, bệnh mạch máu võng mạc nặng, viêm kéo dài hoặc chấn thương. Triệu chứng có thể âm thầm hơn, đôi khi người bệnh chỉ thấy nhìn mờ tăng dần. Nhóm này cần đánh giá bệnh toàn thân đi kèm, nhất là kiểm soát đường huyết và huyết áp.
Bong võng mạc xuất tiết
Trong dạng này, dịch tích tụ dưới võng mạc không do vết rách trực tiếp, mà do rối loạn mạch máu, viêm, khối u trong mắt hoặc bệnh lý khác làm dịch rò rỉ. Người bệnh có thể nhìn mờ, thấy vùng tối hoặc biến dạng hình ảnh. Điều trị phụ thuộc nguyên nhân nền, vì vậy không thể dùng một phác đồ chung cho mọi trường hợp.
Rách võng mạc chưa bong
Đây không phải bong võng mạc hoàn toàn nhưng rất quan trọng. Một vết rách võng mạc có thể là bước đầu trước khi dịch đi vào và gây bong. Nếu phát hiện sớm, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc laser hoặc áp lạnh để giảm nguy cơ tiến triển, tùy vị trí, hình dạng vết rách, triệu chứng và tình trạng mắt. Người bệnh không nên chủ quan khi bác sĩ hẹn theo dõi sát.
Theo thông tin giáo dục của American Academy of Ophthalmology, bong võng mạc là tình trạng cần chăm sóc y tế ngay vì võng mạc bị tách khỏi vị trí bình thường. Khuyến cáo chung của các tổ chức nhãn khoa là không trì hoãn khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.
Dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay
Khi tìm hiểu bong võng mạc là gì dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay, phần quan trọng nhất là nhận diện triệu chứng sớm. Không phải ai có ruồi bay cũng bị bong võng mạc, nhưng ruồi bay mới xuất hiện đột ngột, tăng nhanh về số lượng hoặc đi kèm chớp sáng và mất vùng nhìn là dấu hiệu cần khám. Người bệnh không nên tự kết luận là do thiếu ngủ, dùng điện thoại nhiều hay tăng độ kính nếu triệu chứng khác thường.
1. Thấy chớp sáng trong mắt
Chớp sáng có thể giống tia chớp, ánh sáng lóe ở rìa tầm nhìn, thường rõ hơn trong phòng tối hoặc khi liếc mắt. Triệu chứng này có thể xuất hiện khi dịch kính kéo lên võng mạc. Ở một số người, co kéo chỉ gây kích thích tạm thời; ở người khác, co kéo có thể tạo rách võng mạc. Vì không thể phân biệt chắc chắn bằng cảm giác, chớp sáng mới xuất hiện, lặp lại nhiều lần hoặc đi kèm ruồi bay nên được khám mắt.
2. Ruồi bay, chấm đen, mạng nhện tăng đột ngột
Ruồi bay là cảm giác thấy chấm đen, sợi tơ, mạng nhện hoặc vật lơ lửng di chuyển theo hướng nhìn. Nhiều người có ruồi bay mạn tính do thoái hóa dịch kính và không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu bỗng nhiên thấy rất nhiều chấm mới, như mưa muội than, hoặc kèm cảm giác chớp sáng, đó có thể là dấu hiệu rách võng mạc hoặc xuất huyết dịch kính. Trường hợp này cần khám đáy mắt để loại trừ tổn thương nghiêm trọng.
3. Nhìn như có màn che hoặc rèm kéo xuống
Đây là dấu hiệu rất gợi ý bong võng mạc. Người bệnh có thể mô tả như có bóng đen, màn xám, rèm che hoặc một vùng tối từ trên xuống, từ dưới lên hoặc từ một bên tiến vào. Vùng tối thường tương ứng với phần võng mạc bị bong. Khi màn che lan rộng, nguy cơ ảnh hưởng thị lực trung tâm tăng lên. Không nên đợi đến hôm sau nếu vùng che lớn nhanh hoặc thị lực giảm rõ.
4. Mất một phần thị trường
Thị trường là toàn bộ không gian bạn nhìn thấy khi nhìn thẳng. Bong võng mạc ngoại biên có thể làm mất một phần thị trường mà thị lực trung tâm vẫn còn. Người bệnh đôi khi phát hiện khi che từng mắt, thấy một mắt bị thiếu góc nhìn hoặc va chạm đồ vật ở một bên. Nếu mất thị trường đột ngột, cần khám ngay vì nguyên nhân có thể ở võng mạc, thần kinh thị giác hoặc não.
5. Nhìn mờ đột ngột, méo hình, giảm thị lực
Khi vùng bong lan đến điểm vàng, thị lực trung tâm bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể thấy chữ méo, đường thẳng cong, mặt người biến dạng, đọc khó hoặc không nhìn rõ dù đã lau kính. Nhìn mờ đột ngột là triệu chứng cần đánh giá sớm, không chỉ vì bong võng mạc mà còn vì nhiều bệnh mắt khác như tắc mạch võng mạc, viêm trong mắt, xuất huyết dịch kính, cơn glôcôm cấp hoặc bệnh thần kinh thị giác.
Vì sao bong võng mạc là tình trạng không nên trì hoãn?
Bong võng mạc được xem là cấp cứu hoặc bán cấp cứu nhãn khoa tùy mức độ, vị trí và tốc độ tiến triển. Lý do là võng mạc thần kinh rất nhạy với tình trạng thiếu nuôi dưỡng. Khi bong kéo dài, tế bào cảm thụ ánh sáng có thể suy giảm chức năng. Ngay cả khi được phẫu thuật áp lại võng mạc, thị lực sau đó còn phụ thuộc nhiều yếu tố, đặc biệt là điểm vàng đã bị bong hay chưa và thời gian bong kéo dài bao lâu.
Trong thực tế, có người đến khám khi mới chỉ thấy chớp sáng và phát hiện rách võng mạc chưa bong rộng. Trường hợp này có thể được chuyển bác sĩ chuyên khoa võng mạc để xử trí sớm, đôi khi giúp giảm nguy cơ bong lan rộng. Ngược lại, có người chờ vài tuần vì không đau, đến khi màn che phủ trung tâm thì điều trị phức tạp hơn và tiên lượng thị lực khó hơn. Vì vậy, nhận biết dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay có ý nghĩa thực tế.
Bong võng mạc còn quan trọng vì một mắt đã bị bong thì mắt còn lại cũng có thể có yếu tố nguy cơ như cận thị nặng, thoái hóa võng mạc ngoại biên hoặc dịch kính thoái hóa. Sau khi một mắt có biến cố, bác sĩ thường kiểm tra kỹ mắt còn lại và hẹn theo dõi. Điều này không có nghĩa chắc chắn mắt còn lại sẽ bị bong, nhưng giúp phát hiện sớm tổn thương nguy cơ cao.
Ai có nguy cơ bong võng mạc cao hơn?
Bong võng mạc có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn. Biết yếu tố nguy cơ giúp bạn chủ động khám mắt tổng quát và soi đáy mắt khi cần, đặc biệt nếu đang có triệu chứng mới. Dù vậy, không có yếu tố nguy cơ không có nghĩa là an toàn tuyệt đối; triệu chứng bất thường vẫn cần được kiểm tra.
Cận thị vừa và nặng
Mắt cận thị, đặc biệt cận thị nặng hoặc trục nhãn cầu dài, thường có võng mạc ngoại biên mỏng hơn và dễ có thoái hóa dạng lưới, lỗ võng mạc hoặc rách võng mạc. Người cận thị nếu đột ngột thấy chớp sáng, ruồi bay nhiều hoặc màn che cần khám ngay. Với trẻ em và thanh thiếu niên cận thị, kiểm soát cận thị cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không làm biến mất nguy cơ võng mạc do trục nhãn cầu dài.
Tuổi trung niên và người lớn tuổi
Khi tuổi tăng, dịch kính trong mắt có thể hóa lỏng và co lại, gọi là bong dịch kính sau. Phần lớn trường hợp bong dịch kính sau không gây bong võng mạc, nhưng quá trình này có thể kéo mạnh lên võng mạc và tạo rách ở một số người. Vì vậy, người lớn tuổi mới xuất hiện chớp sáng hoặc ruồi bay nên khám đáy mắt, nhất là trong những tuần đầu sau triệu chứng.
Tiền sử chấn thương mắt
Va đập mạnh vào mắt, tai nạn thể thao, tai nạn lao động hoặc chấn thương xuyên có thể gây rách võng mạc, xuất huyết dịch kính và bong võng mạc. Triệu chứng có thể xuất hiện ngay hoặc sau một thời gian. Sau chấn thương, nếu mắt đau, đỏ, nhìn mờ, chói sáng, thấy ruồi bay hoặc có màn che, không nên trì hoãn khám.
Từng phẫu thuật mắt
Người từng mổ đục thủy tinh thể, chấn thương mắt hoặc một số phẫu thuật nội nhãn có nguy cơ bong võng mạc cao hơn so với dân số chung. Nguy cơ phụ thuộc nhiều yếu tố như độ cận, tình trạng bao sau, biến chứng trong phẫu thuật và bệnh võng mạc sẵn có. Khám định kỳ theo hẹn giúp phát hiện sớm bất thường.
Bệnh võng mạc do đái tháo đường
Đái tháo đường lâu năm, kiểm soát đường huyết chưa ổn, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu có thể gây bệnh võng mạc. Khi xuất hiện tân mạch và mô xơ co kéo, võng mạc có thể bị kéo bong. Người bệnh đái tháo đường nên khám mắt định kỳ ngay cả khi nhìn còn rõ, vì giai đoạn đầu có thể ít triệu chứng.
Tiền sử gia đình hoặc từng bong võng mạc một mắt
Nếu đã từng bong võng mạc ở một mắt hoặc có người thân bị bong võng mạc, bạn nên thông báo với bác sĩ khi khám. Một số đặc điểm cấu trúc mắt hoặc thoái hóa võng mạc có thể xuất hiện ở cả hai mắt. Bác sĩ có thể đề nghị soi đáy mắt kỹ hơn và hẹn tái khám phù hợp.
Khi nào cần khám ngay, khi nào có thể theo dõi?
Câu hỏi thường gặp là thấy một vài chấm ruồi bay có cần đi khám ngay không. Câu trả lời phụ thuộc vào bối cảnh. Nếu ruồi bay đã có từ lâu, không tăng, không kèm chớp sáng, thị lực ổn định, bạn vẫn nên khám mắt định kỳ nhưng có thể không phải cấp cứu. Tuy nhiên, nếu triệu chứng mới xuất hiện hoặc thay đổi nhanh, đặc biệt ở người cận thị nặng, lớn tuổi, sau chấn thương hoặc từng phẫu thuật mắt, việc khám sớm là cần thiết.
Nên khám trong ngày hoặc càng sớm càng tốt nếu có
- Chớp sáng mới xuất hiện, lặp lại nhiều lần hoặc tăng dần.
- Ruồi bay xuất hiện đột ngột, nhiều bất thường, như mưa chấm đen.
- Cảm giác màn che, bóng đen hoặc mất một góc nhìn.
- Nhìn mờ đột ngột, méo hình, giảm thị lực một mắt.
- Triệu chứng sau va đập, tai nạn, phẫu thuật hoặc thủ thuật mắt.
- Đau mắt nhiều, đỏ mắt, chói sáng, nghi nhiễm trùng hoặc có dị vật mắt.
Cần khám định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ
Người cận thị nặng, có thoái hóa võng mạc ngoại biên, đái tháo đường, tăng huyết áp, tiền sử gia đình bong võng mạc hoặc từng bong võng mạc một mắt nên khám theo lịch bác sĩ khuyến nghị. Lịch tái khám không giống nhau cho mọi người. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, thị lực, độ khúc xạ, trục nhãn cầu, tình trạng võng mạc, bệnh toàn thân và triệu chứng để hẹn phù hợp.
Bác sĩ mắt chẩn đoán bong võng mạc bằng cách nào?
Chẩn đoán bong võng mạc không thể chỉ dựa trên mô tả triệu chứng. Nhiều bệnh mắt có thể gây nhìn mờ, chớp sáng hoặc ruồi bay. Vì vậy, khi đến khám, bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử, kiểm tra thị lực, đánh giá phần trước của mắt và quan trọng nhất là quan sát đáy mắt sau khi giãn đồng tử nếu không có chống chỉ định. Mục tiêu là xác định có rách võng mạc, bong võng mạc, xuất huyết dịch kính hay tổn thương khác hay không.
Bước 1: Hỏi triệu chứng và yếu tố nguy cơ
Bác sĩ thường hỏi triệu chứng bắt đầu khi nào, xảy ra ở một mắt hay hai mắt, có chớp sáng, ruồi bay, màn che, đau mắt, chấn thương, phẫu thuật mắt, cận thị nặng hoặc bệnh toàn thân hay không. Thời điểm xuất hiện và tốc độ tiến triển rất quan trọng.
Bước 2: Đo thị lực và kiểm tra chức năng nhìn
Đo thị lực giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng thị giác. Bác sĩ có thể kiểm tra phản xạ đồng tử, thị trường đối chiếu, nhãn áp và khả năng nhìn chi tiết. Kết quả này không thay thế soi đáy mắt nhưng giúp định hướng mức độ khẩn cấp.
Bước 3: Khám sinh hiển vi và giãn đồng tử
Khám bằng đèn khe giúp quan sát giác mạc, tiền phòng, thủy tinh thể và dịch kính trước. Giãn đồng tử giúp bác sĩ nhìn được võng mạc rộng hơn, nhất là vùng ngoại biên nơi nhiều vết rách xuất hiện. Sau giãn đồng tử, bạn có thể chói và nhìn gần mờ vài giờ, nên hạn chế tự lái xe.
Bước 4: Soi đáy mắt và đánh giá võng mạc ngoại biên
Soi đáy mắt là bước rất quan trọng để tìm rách, lỗ rách, vùng thoái hóa, xuất huyết, dịch dưới võng mạc hoặc vùng bong. Ở Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, người bệnh có thể được tư vấn soi đáy mắt khi có chỉ định, đặc biệt trong bối cảnh ruồi bay, chớp sáng hoặc cận thị nặng.
Bước 5: Cận lâm sàng khi cần
Nếu môi trường trong mắt bị mờ do xuất huyết dịch kính, đục thủy tinh thể hoặc sẹo giác mạc, bác sĩ có thể cần siêu âm mắt để đánh giá võng mạc. Một số trường hợp cần chụp OCT vùng hoàng điểm, chụp ảnh đáy mắt hoặc chuyển đến đơn vị chuyên sâu võng mạc để xác định kế hoạch điều trị.
Đặt lịch khám
Nếu bạn có chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh, màn che hoặc nhìn mờ đột ngột, hãy đặt lịch khám mắt sớm để được đánh giá đáy mắt và tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám. Khi phát hiện dấu hiệu nghi bong võng mạc, bác sĩ có thể tư vấn theo dõi, điều trị tại chuyên khoa phù hợp hoặc chuyển tuyến tùy mức độ.
Điều trị bong võng mạc gồm những hướng nào?
Bài viết này không kê toa và không thay thế kế hoạch điều trị trực tiếp. Điều trị bong võng mạc phụ thuộc loại bong, vị trí rách, thời gian bệnh, tình trạng điểm vàng, tuổi, sức khỏe toàn thân, tiền sử phẫu thuật mắt và kinh nghiệm của bác sĩ chuyên khoa võng mạc. Mục tiêu chính là làm võng mạc áp trở lại, bịt vết rách nếu có và hạn chế tiến triển. Kết quả thị lực sau điều trị không thể cam kết giống nhau cho mọi người.
Laser hoặc áp lạnh cho rách võng mạc
Khi phát hiện vết rách võng mạc nhưng chưa bong rộng, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc laser quang đông hoặc áp lạnh quanh vết rách để tạo sẹo dính, giảm nguy cơ dịch đi qua vết rách. Không phải mọi lỗ võng mạc đều cần laser; quyết định dựa trên triệu chứng, hình thái vết rách, vị trí, mức độ co kéo dịch kính và yếu tố nguy cơ.
Bơm khí nội nhãn
Một số trường hợp bong võng mạc do rách phù hợp có thể được điều trị bằng bơm bóng khí vào trong mắt kết hợp laser hoặc áp lạnh. Bóng khí ép võng mạc vào thành nhãn cầu trong thời gian nhất định. Người bệnh có thể phải giữ tư thế đầu theo hướng dẫn. Phương pháp này không phù hợp cho mọi loại bong và cần tuân thủ dặn dò sau thủ thuật.
Đai củng mạc
Đai củng mạc là phẫu thuật đặt vật liệu bên ngoài thành nhãn cầu để giảm lực kéo tại vùng rách và giúp võng mạc áp lại. Phương pháp này có thể được dùng riêng hoặc phối hợp tùy trường hợp. Người bệnh cần được tư vấn về lợi ích, nguy cơ, thời gian hồi phục và lịch theo dõi.
Cắt dịch kính
Cắt dịch kính là phẫu thuật nội nhãn nhằm lấy bỏ dịch kính co kéo, xử lý màng xơ, dẫn lưu dịch dưới võng mạc, laser vùng rách và có thể đặt khí hoặc dầu silicone trong mắt. Đây là phương pháp thường dùng trong nhiều trường hợp bong võng mạc phức tạp, bong co kéo, xuất huyết dịch kính hoặc có bệnh võng mạc kèm theo.
Sau điều trị, người bệnh có thể cần nhỏ thuốc theo toa, tái khám nhiều lần, giữ tư thế, tránh đi máy bay khi còn bóng khí trong mắt và theo dõi dấu hiệu tái phát. Không nên tự ngưng thuốc, tự đổi lịch tái khám hoặc tự kết luận đã ổn chỉ vì đỡ chớp sáng. Nếu đau tăng, đỏ mắt, nhìn mờ hơn, buồn nôn, thấy màn che trở lại hoặc có triệu chứng bất thường sau phẫu thuật, cần liên hệ bác sĩ ngay.
Những sai lầm thường gặp khi có dấu hiệu nghi bong võng mạc
Nhiều người biết bong võng mạc là gì dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay sau khi đã trải qua triệu chứng. Một số sai lầm làm chậm thời điểm chẩn đoán. Việc nhận diện các sai lầm này giúp người bệnh và gia đình phản ứng thực tế hơn khi có bất thường.
Sai lầm 1: Nghĩ không đau nghĩa là không nguy hiểm
Bong võng mạc thường không đau. Đau mắt thường gợi ý một nhóm bệnh khác như viêm, nhiễm trùng, tăng nhãn áp cấp hoặc chấn thương. Vì vậy, không đau không thể dùng để loại trừ bong võng mạc. Nếu có màn che, mất thị trường hoặc ruồi bay tăng nhanh, cần khám dù mắt không đỏ và không nhức.
Sai lầm 2: Tự mua thuốc nhỏ mắt để chờ hết
Thuốc nhỏ mắt thông thường không làm võng mạc bong áp lại. Một số thuốc có thể làm dịu khô mắt hoặc đỏ mắt nhẹ, nhưng không giải quyết rách võng mạc hay dịch dưới võng mạc. Tự dùng thuốc kéo dài có thể làm mất thời gian quan trọng. Nếu triệu chứng là chớp sáng, ruồi bay mới hoặc màn che, ưu tiên là khám đáy mắt.
Sai lầm 3: Chỉ đo độ kính khi nhìn mờ đột ngột
Nhìn mờ do tật khúc xạ thường thay đổi từ từ và cải thiện khi chỉnh kính phù hợp. Nhìn mờ đột ngột một mắt, kèm chấm đen, chớp sáng hoặc mất vùng nhìn không nên quy cho tăng độ kính. Khám mắt tổng quát và soi đáy mắt giúp phân biệt bệnh võng mạc với vấn đề khúc xạ đơn thuần.
Sai lầm 4: Chờ đến khi che hết tầm nhìn mới đi khám
Khi màn che đã lan vào trung tâm, điểm vàng có thể bị ảnh hưởng. Khả năng phục hồi thị lực thường khó dự đoán hơn so với giai đoạn phát hiện sớm. Vì vậy, mục tiêu không phải là chờ triệu chứng rõ hơn, mà là khám khi triệu chứng mới xuất hiện bất thường.
Sai lầm 5: Nghĩ trẻ em không thể có vấn đề võng mạc
Bong võng mạc ở trẻ em ít gặp hơn người lớn nhưng vẫn có thể xảy ra, nhất là khi cận thị nặng, chấn thương, bệnh võng mạc bẩm sinh hoặc sau phẫu thuật mắt. Trẻ nhỏ có thể khó mô tả chớp sáng hay màn che. Phụ huynh nên chú ý dấu hiệu trẻ nheo mắt, che một mắt, va chạm đồ vật, than nhìn mờ hoặc sau chấn thương mắt.
Cần làm gì trong lúc chờ đi khám?
Khi nghi ngờ bong võng mạc, việc quan trọng nhất là sắp xếp khám sớm. Trong lúc chờ di chuyển, bạn có thể thực hiện một số bước an toàn. Các bước này không điều trị bệnh, chỉ giúp giảm rủi ro và chuẩn bị thông tin cho bác sĩ.
Che từng mắt để xác định mắt bị ảnh hưởng
Nhẹ nhàng che từng mắt, không ấn lên nhãn cầu, để biết triệu chứng ở mắt phải, mắt trái hay cả hai. Ghi nhận vùng tối ở phía nào, có lan rộng không, thị lực trung tâm còn rõ không. Thông tin này giúp bác sĩ định hướng.
Không dụi mắt, không xoa ép mắt
Dụi mắt không làm hết ruồi bay hoặc chớp sáng. Nếu có rách võng mạc, thao tác mạnh không có lợi. Hãy giữ mắt nghỉ, tránh va chạm thêm và không tự nhỏ thuốc không rõ loại.
Nhờ người thân đưa đi khám
Nếu nhìn mờ, chói, mất thị trường hoặc đã giãn đồng tử ở lần khám trước, không nên tự lái xe. Đi cùng người thân cũng giúp ghi nhớ lời dặn, hỗ trợ làm thủ tục và di chuyển nếu cần chuyển đến chuyên khoa võng mạc.
Mang theo hồ sơ mắt và bệnh nền
Nếu có kính đang dùng, toa cũ, kết quả khám mắt, giấy phẫu thuật thủy tinh thể, hồ sơ đái tháo đường, thuốc đang sử dụng hoặc dị ứng thuốc, hãy mang theo. Bác sĩ cần thông tin này để đánh giá toàn diện và tránh bỏ sót yếu tố nguy cơ.
Phòng ngừa và theo dõi: có thể làm gì để giảm rủi ro?
Không phải mọi trường hợp bong võng mạc đều phòng ngừa được. Tuy nhiên, nhiều rủi ro có thể được quản lý tốt hơn nếu khám mắt định kỳ, kiểm soát bệnh nền và đi khám sớm khi có triệu chứng. Phòng ngừa ở đây không có nghĩa đảm bảo không mắc bệnh, mà là chủ động phát hiện yếu tố nguy cơ và xử trí đúng thời điểm.
Khám mắt tổng quát định kỳ
Khám mắt không chỉ để đo độ kính. Một buổi khám mắt tổng quát có thể bao gồm đánh giá thị lực, khúc xạ, nhãn áp, phần trước mắt và khi cần sẽ kiểm tra đáy mắt. Với người có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định giãn đồng tử để quan sát võng mạc ngoại biên kỹ hơn.
Kiểm soát cận thị ở trẻ em theo cá thể
Cận thị tiến triển làm trục nhãn cầu dài hơn, có thể liên quan nguy cơ bệnh võng mạc về lâu dài. Các lựa chọn như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K, atropine nồng độ thấp hoặc thay đổi thói quen nhìn gần cần được cá thể hóa. Không có phương pháp nào phù hợp cho mọi trẻ, không cam kết ngừng tăng độ, và Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn. Tái khám giúp theo dõi khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu và đáp ứng.
Bảo vệ mắt khi lao động và chơi thể thao
Chấn thương là yếu tố nguy cơ quan trọng. Người làm nghề có nguy cơ bắn dị vật, va đập hoặc tiếp xúc hóa chất nên dùng kính bảo hộ phù hợp. Khi chơi thể thao đối kháng, cầu lông, bóng đá, bóng rổ hoặc các hoạt động có nguy cơ va đập, cần thận trọng, đặc biệt nếu đã cận thị nặng hoặc từng phẫu thuật mắt.
Kiểm soát đái tháo đường và tăng huyết áp
Bệnh võng mạc đái tháo đường và bệnh mạch máu võng mạc có thể dẫn đến xuất huyết, phù hoàng điểm, màng tăng sinh và bong võng mạc co kéo. Kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và khám đáy mắt định kỳ là phần quan trọng trong chăm sóc mắt cho người bệnh mạn tính.
Ngoài ra, sau phẫu thuật mắt hoặc sau khi được chẩn đoán thoái hóa võng mạc ngoại biên, bạn nên tuân thủ lịch hẹn. Nếu bác sĩ dặn tái khám sau vài tuần khi mới có bong dịch kính sau, đừng bỏ hẹn chỉ vì triệu chứng giảm. Một số vết rách võng mạc có thể xuất hiện muộn trong giai đoạn dịch kính tiếp tục thay đổi.
Bong dịch kính sau và bong võng mạc có giống nhau không?
Nhiều người nghe bác sĩ nói bong dịch kính sau và lo rằng mình đã bong võng mạc. Hai tình trạng này khác nhau. Dịch kính là chất gel trong suốt nằm trong lòng nhãn cầu. Theo tuổi, dịch kính có thể hóa lỏng và tách khỏi võng mạc, gọi là bong dịch kính sau. Đây là quá trình khá thường gặp ở người lớn tuổi và đa số không gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, trong lúc tách ra, dịch kính có thể kéo lên võng mạc, gây chớp sáng, ruồi bay và đôi khi tạo rách võng mạc.
Vì triệu chứng ban đầu có thể giống nhau, người bệnh không nên tự phân biệt. Bác sĩ cần soi đáy mắt sau giãn đồng tử để xem có rách hoặc bong võng mạc kèm theo hay không. Nếu chỉ bong dịch kính sau không biến chứng, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi và hẹn tái khám. Nếu có rách võng mạc, hướng xử trí sẽ khác. Đây là lý do người mới xuất hiện ruồi bay và chớp sáng nên được khám, dù nhiều trường hợp kết quả cuối cùng không phải bong võng mạc.
Khi nào bong dịch kính sau cần tái khám sớm?
Nếu sau lần khám đầu, bạn thấy ruồi bay tăng rõ, chớp sáng nhiều hơn, xuất hiện màn che, giảm thị lực hoặc đau đỏ mắt, hãy tái khám sớm hơn lịch hẹn. Triệu chứng thay đổi có thể báo hiệu rách mới, xuất huyết hoặc bệnh khác cần đánh giá lại.
Vai trò của soi đáy mắt trong bệnh võng mạc
Soi đáy mắt là một trong những bước quan trọng nhất khi nghi ngờ bệnh võng mạc. Qua đồng tử, bác sĩ quan sát được gai thị, mạch máu võng mạc, hoàng điểm và vùng võng mạc ngoại biên. Tùy dụng cụ và tình trạng mắt, bác sĩ có thể dùng kính soi đáy mắt, đèn khe kèm kính chuyên dụng hoặc hệ thống chụp ảnh đáy mắt. Trong nhiều trường hợp, cần giãn đồng tử để tầm quan sát rộng hơn.
Với bong võng mạc, tổn thương có thể nằm ở rìa võng mạc, nơi người bệnh không tự cảm nhận rõ. Một vết rách nhỏ ở ngoại biên có thể là nguồn gây bong lan rộng. Do đó, khám chỉ đo thị lực và thử kính không đủ để loại trừ bệnh. Người cận thị nặng, người mới có ruồi bay chớp sáng, người sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật mắt thường cần được đánh giá đáy mắt kỹ hơn.
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ, tư vấn kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K, tròng kính Essilor hoặc ZEISS và chỉ định soi đáy mắt khi phù hợp. Phòng khám định vị theo hướng khám mắt Bến Tre thực tế, giải thích rõ ràng và chuyển tuyến chuyên sâu khi cần, đặc biệt với các ca nghi bong võng mạc cần can thiệp võng mạc.
Lời khuyên của bác sĩ mắt cho từng nhóm người bệnh
Mỗi người có nguy cơ và nhu cầu theo dõi khác nhau. Lời khuyên chung là không bỏ qua triệu chứng mới, nhưng cách theo dõi định kỳ cần cá thể hóa. Dưới đây là một số tình huống thường gặp tại phòng khám mắt.
Người cận thị nặng
Nên khám mắt định kỳ, hỏi bác sĩ về tình trạng võng mạc ngoại biên và nhận biết rõ các dấu hiệu cảnh báo. Nếu bạn thường xuyên đổi kính, nhìn mờ hoặc có ruồi bay, đừng chỉ nghĩ đến tăng độ. Cận thị nặng liên quan trục nhãn cầu dài và có thể đi kèm thoái hóa võng mạc. Việc đeo kính đúng độ giúp nhìn rõ hơn nhưng không làm võng mạc dày trở lại.
Người mới mổ thủy tinh thể
Sau mổ, nếu thấy chớp sáng, ruồi bay, màn che hoặc giảm thị lực, cần tái khám. Một số triệu chứng nhẹ có thể do quá trình hồi phục, nhưng không nên tự phân biệt. Hãy tuân thủ lịch hẹn sau mổ và thông báo ngay nếu có dấu hiệu bất thường.
Người bệnh đái tháo đường
Đừng đợi nhìn mờ mới khám đáy mắt. Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể âm thầm. Khi đã có xuất huyết, phù hoàng điểm hoặc màng co kéo, điều trị thường phức tạp hơn. Khám định kỳ phối hợp với kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu giúp giảm nguy cơ biến chứng mắt.
Phụ huynh có con cận thị
Hãy đưa trẻ khám theo lịch, không chỉ cắt kính khi trẻ than mờ. Nếu trẻ cận tăng nhanh, cận nặng, hay nheo mắt, than thấy chấm đen hoặc có chấn thương khi chơi thể thao, nên khám sớm. Kiểm soát cận thị cần kế hoạch dài hạn, không cam kết ngừng tăng độ tuyệt đối và cần tái đánh giá định kỳ.
Người từng bị bong võng mạc một mắt
Cần theo dõi mắt đã điều trị và mắt còn lại. Nếu có triệu chứng tương tự ở mắt còn lại, hãy đi khám ngay. Lịch tái khám sau điều trị cần tuân thủ vì bác sĩ cần kiểm tra võng mạc áp tốt không, có tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể sau phẫu thuật, màng tăng sinh hoặc dấu hiệu tái phát không.
Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?
Nếu bạn đang tìm bác sĩ mắt để khám ban đầu tại Bến Tre khi có ruồi bay, chớp sáng, nhìn mờ hoặc muốn kiểm tra võng mạc do cận thị nặng, bạn có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh. Phòng khám tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86. Nội dung tư vấn tại phòng khám hướng đến giải thích rõ, đánh giá nguy cơ và hướng dẫn bước tiếp theo phù hợp.
Trong khám mắt Bến Tre, người bệnh có thể được đo thị lực, đo khúc xạ, kiểm tra phần trước mắt, soi đáy mắt khi có chỉ định và tư vấn các vấn đề liên quan cận thị, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K hoặc tròng kính từ các hệ thống như Essilor và ZEISS. Các thiết bị và quy trình hỗ trợ như định vị ZEISS Vision Expert, máy mài Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được nhắc đến trong bối cảnh kính mắt và khúc xạ, nhưng với nghi ngờ bong võng mạc, trọng tâm vẫn là khám lâm sàng, soi đáy mắt và chuyển tuyến khi cần can thiệp chuyên sâu.
Đặt lịch khám
Triệu chứng bong võng mạc có thể không đau nhưng cần được kiểm tra sớm. Nếu bạn băn khoăn bong võng mạc là gì dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay, hãy liên hệ để được hướng dẫn đặt lịch khám mắt và soi đáy mắt khi phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám. Bác sĩ sẽ tư vấn dựa trên triệu chứng, tuổi, bệnh nền, khúc xạ, tình trạng võng mạc và kết quả thăm khám trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bong võng mạc có đau không?
Phần lớn trường hợp bong võng mạc không đau, vì vậy người bệnh dễ chủ quan. Dấu hiệu thường gặp hơn là chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, màn che, mất một phần tầm nhìn hoặc nhìn mờ. Nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt hoặc chói sáng, bạn vẫn cần khám sớm vì có thể là bệnh mắt khác cần xử trí.
Thấy ruồi bay và chớp sáng có chắc là bong võng mạc không?
Không chắc. Ruồi bay và chớp sáng có thể do bong dịch kính sau hoặc các nguyên nhân khác. Tuy nhiên, đây cũng có thể là dấu hiệu rách võng mạc hoặc bong võng mạc, nhất là khi xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc kèm màn che. Cần soi đáy mắt để phân biệt.
Bong võng mạc có tự khỏi không?
Bong võng mạc thật sự thường không tự khỏi theo nghĩa an toàn và ổn định. Nhiều trường hợp cần can thiệp chuyên khoa như laser cho rách võng mạc, bơm khí, đai củng mạc hoặc cắt dịch kính tùy mức độ. Không nên chờ tự hết khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Ai nên soi đáy mắt định kỳ?
Người cận thị nặng, đái tháo đường, tăng huyết áp, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật mắt, có thoái hóa võng mạc ngoại biên, từng bong võng mạc một mắt hoặc có tiền sử gia đình nên hỏi bác sĩ về lịch soi đáy mắt. Tần suất cần cá thể hóa theo nguy cơ và kết quả khám.
Khi nào cần đi khám mắt ngay trong ngày?
Hãy khám ngay nếu có chớp sáng mới, ruồi bay tăng nhanh, màn che, mất vùng nhìn, nhìn mờ đột ngột, triệu chứng sau chấn thương, đau mắt nhiều, đỏ mắt nặng hoặc chói sáng. Những dấu hiệu này không nên tự điều trị tại nhà.
Thông tin liên hệ
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính BS Minh Bến Tre
– Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre
– Hotline: 079 860 86 86
– Fanpage: https://www.facebook.com/phongkhammatbsminh
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@phongkhammatbsminh
– Website: https://phongkhammatbsminh.com
– Giờ làm việc thường áp dụng: Thứ 2 đến thứ 7 từ 11h–12h và 17h–20h; Chủ nhật từ 7h–12h. Anh chị nên liên hệ trước để được hướng dẫn khung giờ phù hợp.