Khi hỏi về thông số kính đa tròng, nhiều người chỉ nghĩ đến “độ kính”. Thực tế, kính đa tròng cần thêm các số đo lắp kính và thông số gọng. Nếu một trong các số này sai hoặc thay đổi sau khi cắt (ví dụ chỉnh gọng), trải nghiệm đeo có thể kém đi rõ rệt.

Kính đa tròng (progressive lenses) là tròng kính không có vạch ngăn, trong đó công suất thay đổi liên tục từ vùng nhìn xa (phía trên) qua vùng trung gian (giữa) đến vùng nhìn gần (phía dưới). Nhờ vậy, người bị lão thị hoặc người vừa có tật khúc xạ (cận/viễn/loạn) vừa cần đọc gần có thể dùng một kính cho nhiều hoạt động.

Khác với kính một tròng (chỉ có một công suất), kính đa tròng có “vùng chức năng” phân bố theo chiều dọc. Vì thế, thông số kính đa tròng không chỉ là độ khúc xạ, mà còn là cách căn tâm và căn chiều cao để vùng nhìn nằm đúng vị trí trước đồng tử khi bạn nhìn thẳng/nhìn xuống.

Về sinh lý, lão thị là hiện tượng giảm khả năng điều tiết của thủy tinh thể theo tuổi, thường rõ từ khoảng 40–45 tuổi trở đi. Tuy nhiên, thời điểm xuất hiện và mức độ cần hỗ trợ nhìn gần có thể thay đổi tùy công việc (đọc nhiều, dùng màn hình), bệnh lý mắt, thuốc đang dùng và sai lệch khúc xạ nền (đặc biệt viễn thị).

Nếu bạn muốn đọc thêm về lão thị từ nguồn uy tín, có thể tham khảo American Academy of Ophthalmology (AAO): https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-presbyopia.

Dưới đây là các thông số kính đa tròng thường gặp nhất. Tùy từng hãng tròng và từng thiết kế, có thể cần thêm một số tham số khác (ví dụ tối ưu theo tư thế, thông số cá nhân hóa). Bạn không cần nhớ hết, nhưng nên biết “vai trò” của từng mục để kiểm tra trước khi cắt kính.

SPH (độ cầu): cận thị là số âm, viễn thị là số dương. Đây là nền tảng của mọi loại kính.

CYL (độ trụ) và AXIS (trục): dùng cho loạn thị. Chỉ cần lệch trục hoặc sai trụ, người đeo có thể thấy nhức mắt, chói, nhìn bóng đôi hoặc không “sắc nét”.

Thị lực đạt được (VA): không phải ai cũng đạt 10/10 dù kính đúng, nhất là khi có đục thủy tinh thể/khô mắt/bệnh võng mạc. Thông tin này giúp đặt kỳ vọng thực tế khi chọn kính đa tròng.

ADD là độ cộng thêm cho vùng nhìn gần để bù lão thị. ADD không chỉ “phụ thuộc tuổi” mà còn phụ thuộc vào khoảng cách làm việc (đọc sách 35–40 cm hay dùng điện thoại 25–30 cm), cỡ chữ, ánh sáng, và mức độ điều tiết còn lại.

ADD quá thấp: phải dí sát/nhìn lâu mới rõ, mỏi mắt. ADD quá cao: đọc gần rõ nhưng dễ “đẩy” tiêu cự lên quá gần, gây chòng chành, khó chuyển vùng nhìn, hoặc làm trung gian hẹp hơn.

Nhiều người lần đầu đeo đa tròng thường cần một giai đoạn tinh chỉnh ADD và/hoặc thiết kế hành lang nhìn. Đây là lý do đo và tư vấn kỹ trước khi cắt rất quan trọng.

PD là khoảng cách giữa hai đồng tử (hoặc khoảng cách từ sống mũi đến từng đồng tử). Với kính đa tròng, nhiều cơ sở ưu tiên monocular PD (PD từng mắt) vì đa số khuôn mặt không hoàn toàn đối xứng.

PD xa dùng cho vùng nhìn xa. Một số trường hợp cần thêm PD gần (do hai mắt quy tụ khi nhìn gần). Nếu PD sai, bạn có thể thấy mỏi mắt, phải “liếc” để tìm vùng rõ, hoặc có cảm giác hình ảnh không ổn định khi di chuyển.

Đây là khoảng cách từ một mốc trên gọng (thường là mép dưới tròng hoặc tâm gọng theo quy ước) đến vị trí tham chiếu của tròng đa tròng khi bạn nhìn thẳng. Hiểu đơn giản: chiều cao lắp quyết định vùng trung gian và vùng gần “rơi vào đâu” so với đồng tử.

Chiều cao thấp quá: phải cúi đầu nhiều mới đọc rõ; trung gian dễ bị “hụt”. Chiều cao cao quá: vùng gần lên cao, có thể gây khó chịu khi nhìn xa hoặc làm giảm trường nhìn xa.

Chiều cao lắp phụ thuộc gọng (kích thước tròng, cầu mũi, độ ôm), cách gọng nằm trên mặt, và tư thế đầu tự nhiên. Vì vậy, đo fitting height thường thực hiện khi bạn đã chọn gọng và gọng đã được chỉnh cơ bản.

Vertex là khoảng cách từ mặt sau tròng đến giác mạc. Sai khác vertex đáng kể có thể làm thay đổi hiệu lực độ kính, nhất là với độ cao. Trong kính đa tròng, vertex còn ảnh hưởng cảm giác trường nhìn và độ “nhạy” khi liếc.

Thực hành tốt là giữ gọng ổn định, không quá xa mắt. Tuy nhiên, cần cân bằng với độ thoải mái và đặc điểm sống mũi của từng người.

Đây là độ nghiêng của mặt phẳng tròng so với phương thẳng đứng khi đeo. Nghiêng phù hợp giúp mắt nhìn qua vùng thiết kế “đúng ý đồ” của tròng, hỗ trợ chuyển vùng nhìn xa–gần mượt hơn.

Pantoscopic tilt quá lớn hoặc quá nhỏ có thể làm giảm chất lượng nhìn ở một số vùng, tăng biến dạng ngoại vi hoặc tạo cảm giác nhìn không tự nhiên, đặc biệt ở người mới đeo.

Wrap là độ cong ôm theo khuôn mặt của gọng. Gọng ôm quá nhiều (nhất là kiểu thể thao) có thể tạo thay đổi quang sai và làm khó thiết kế tròng đa tròng, trừ khi dùng tròng tối ưu theo wrap.

Nếu bạn thích gọng cong, hãy nói rõ khi tư vấn để được chọn thiết kế tròng tương thích và đo lắp kính đầy đủ thông số.

Đa tròng cần đủ chiều cao tròng để bố trí vùng xa–trung gian–gần hợp lý. Vì vậy, kích thước gọng (đặc biệt chiều cao B và hình dáng tròng) ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm.

Gọng quá thấp: vùng trung gian/gần bị “chật”, bạn phải cúi đầu nhiều. Gọng quá to: tròng kính dày/nặng hơn nếu độ cao, có thể làm gọng trễ xuống, kéo theo sai lệch fitting height.

Thông số như ED (effective diameter) giúp kỹ thuật viên tối ưu cắt tròng và độ mỏng, nhất là với tròng chiết suất cao.

Hành lang nhìn là vùng chuyển tiếp từ xa xuống gần. Hành lang ngắn phù hợp gọng thấp nhưng thường đòi hỏi kỹ năng nhìn/di chuyển mắt chính xác hơn. Hành lang dài thường dễ chịu hơn khi mới đeo nhưng cần gọng đủ chiều cao.

Thiết kế “mềm” thường cho vùng chuyển tiếp êm, dễ làm quen, đổi lại vùng rõ tối đa có thể hẹp hơn. Thiết kế “cứng” thường cho vùng rõ sắc nét hơn ở trung tâm nhưng rìa có thể méo nhiều hơn. Lựa chọn này nên dựa trên công việc, mức độ nhạy cảm, tiền sử đeo kính và khả năng thích nghi.

Vật liệu/chiết suất ảnh hưởng độ dày, cân nặng và đôi khi ảnh hưởng quang sai ngoại vi. Với người lão thị, độ tương phản và chống chói rất quan trọng, nhất là khi lái xe ban đêm hoặc làm việc dưới đèn.

Lớp phủ chống phản quang tốt thường giúp giảm chói, tăng độ trong và dễ chịu. Tùy nhu cầu, có thể cân nhắc thêm chống tia UV. Các bộ lọc ánh sáng xanh nên được tư vấn dựa trên thói quen dùng màn hình và cảm giác cá nhân; không nên kỳ vọng đây là biện pháp “điều trị” bệnh mắt.

Bạn nên khám/đánh giá mắt kỹ hơn trước khi cắt kính đa tròng nếu có một trong các tình huống sau:

• Nhìn mờ tăng nhanh trong vài tuần–vài tháng, hoặc mờ đột ngột.
• Chói sáng nhiều, quầng sáng, đặc biệt về đêm.
• Đau mắt, đỏ mắt, cộm rát kéo dài; nghi khô mắt nặng.
• Ruồi bay/tia chớp mới xuất hiện, màn đen che một phần thị trường.
• Tiền sử bệnh: đái tháo đường, tăng huyết áp, glaucoma, bệnh võng mạc; hoặc từng phẫu thuật mắt.
• Chênh lệch độ hai mắt lớn, hoặc từng khó thích nghi với kính trước đây.

Trong nhiều trường hợp, việc khám mắt tổng quát và đánh giá bề mặt nhãn cầu giúp giải thích vì sao bạn “đeo kính vẫn mờ”, từ đó chọn giải pháp phù hợp hơn là chỉ thay đổi thông số kính đa tròng.

Bạn cũng có thể tham khảo thêm thông tin y khoa về lão thị từ Mayo Clinic: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/presbyopia/symptoms-causes/syc-20363328.

Một quy trình tốt thường tách bạch hai phần: (1) đo khúc xạ và xác định đơn kính phù hợp; (2) đo lắp kính theo gọng. Dưới đây là quy trình tham khảo mang tính thực hành:

Chênh lệch độ hai mắt và vấn đề thị giác hai mắt

Chênh lệch độ hai mắt lớn, lác ẩn/nhược thị, hoặc rối loạn phối hợp hai mắt có thể làm khó thích nghi với đa tròng. Khi đó, ngoài thông số kính đa tròng, còn cần cân nhắc cân bằng thị giác, thử kính kỹ, đôi khi cần giải pháp khác (ví dụ hai kính riêng cho một số hoạt động).

Nhiều trường hợp “đeo không hợp” không phải do bạn “không quen”, mà do thông tin đầu vào hoặc khâu lắp kính có điểm chưa tối ưu. Dưới đây là các lỗi thực tế hay gặp:

Ngay cả khi thông số kính đa tròng chính xác, bạn vẫn cần một giai đoạn thích nghi, đặc biệt nếu trước đó chỉ đeo kính một tròng. Dưới đây là các mẹo thực tế thường giúp giảm khó chịu:

• Đeo liên tục trong những ngày đầu: đeo ngắt quãng dễ làm kéo dài thời gian làm quen.
• Quay đầu thay vì liếc mắt quá nhiều: khi cần nhìn vật ở bên hông, hãy xoay đầu để nhìn qua vùng trung tâm rõ nét.
• Khi đọc gần: hạ mắt nhìn xuống vùng dưới của tròng, giữ tài liệu ở khoảng cách quen thuộc; tránh dí sát quá gần.
• Đi cầu thang: nhìn qua vùng xa (phía trên), đi chậm 1–2 ngày đầu nếu còn cảm giác chòng chành.
• Giữ gọng ổn định: nếu gọng hay trễ, hãy chỉnh sớm; trễ gọng có thể làm sai vị trí vùng nhìn gần.

Bạn có thể tự “soát nhanh” 4 dấu hiệu gợi ý sai thông số

• Phải cúi đầu quá nhiều mới đọc rõ: thường liên quan fitting height thấp hoặc gọng trễ.
• Nhìn xa mờ nhưng nhìn gần rõ: có thể độ xa chưa tối ưu, hoặc bạn đang nhìn qua vùng trung gian/gần do tư thế đeo.
• Nhức đầu/nhức mắt tăng khi nhìn lâu: có thể do sai PD, loạn thị, cân bằng hai mắt, hoặc khô mắt.
• Méo hình quá nhiều ở rìa: một phần là đặc trưng, nhưng nếu quá nặng có thể do lựa chọn thiết kế chưa phù hợp hoặc thông số lắp kính (wrap/tilt/vertex) chưa tối ưu.

Nếu có các dấu hiệu trên kéo dài sau 1–2 tuần đeo đúng cách, bạn nên quay lại nơi đo để kiểm tra lại thông số kính đa tròng và chỉnh gọng.

Bạn nên quay lại kiểm tra kính (độ và lắp kính) khi:

• Đã đeo đúng hướng dẫn 1–2 tuần nhưng vẫn không đọc/không nhìn màn hình thoải mái.
• Phải nghiêng đầu rõ rệt để tìm vùng rõ, hoặc chỉ rõ khi “nheo mắt”.
• Nhìn đôi, chóng mặt nhiều khi di chuyển, đặc biệt nếu mới xuất hiện.
• Kính hay trễ, gọng lỏng hoặc đau sống mũi, đau sau tai.

Khám sớm (không chờ đổi kính) nếu có: đau mắt nhiều, đỏ mắt, sợ ánh sáng, giảm thị lực đột ngột, chói sáng tăng nhanh, nghi nhiễm trùng, chấn thương, hoặc ruồi bay/tia chớp mới. Những tình huống này cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ bệnh lý mắt cấp.

Với người trung niên, việc thay đổi độ kính và ADD có thể xảy ra theo thời gian. Thời điểm kiểm tra lại thường phụ thuộc triệu chứng và công việc; nếu bạn thấy mỏi mắt tăng hoặc phải “nới tay” khoảng cách đọc, hãy cân nhắc đo lại thông số kính đa tròng.

Khi tìm nơi cắt kính Bến Tre hoặc đo kính đa tròng, bạn nên ưu tiên các điểm có khả năng: khám sàng lọc bệnh lý mắt, đo khúc xạ kỹ, đo lắp kính theo gọng và có quy trình kiểm tra sau cắt. Điều này đặc biệt quan trọng vì thông số kính đa tròng phụ thuộc rất nhiều vào tư thế gọng và sự ổn định khi đeo.

Tại phòng khám mắt BS Minh Bến Tre (Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre), địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, quy trình thường kết hợp khám mắt và đo khúc xạ, tư vấn lựa chọn thiết kế tròng kính đa tròng theo nhu cầu. Phòng khám có định hướng theo dõi lâu dài và cá thể hóa, đồng thời có thể tham khảo các dòng tròng kính từ Essilor/ZEISS tùy nhu cầu và chỉ định.